İki Kardeş, Bir Miras ve Bitmek Bilmeyen “Doğru Zaman” Arayışı

“Yatırımı; matematikçiler planlar, hayat onu bozup yeniden yazar.

Borsada grafiğe, evde kira kontratına bakarken; aslında kim kazanıyor?”
– fısıltı ekonomisinin kadim sorusu

Mete; kırk beşinde, bekar ve şehir merkezinde kiracı.

“Her ay, başkasının tapusuna para kazandırıyorum” diye söylenip duruyor.

Ablası Ayşe, ellisinde;

üniversiteye giden oğlunun harç-yurt-kitap üçgeninde akrobatlık yapıyor.

Babalarından kalan üç milyon lirayı, bölüşüp yoluna gitmek yerine;

“ortak yatırım” fikrine kapıldılar ve

ev mi, araba mı, yoksa beklemek mi sorusunun girdabında, savrulmaya başladılar.

Merkez Bankası, son verilerinde;
konut fiyat artış hızının yavaşladığını söylüyor.

Yavaşlamak, geri vitese takmak değil; sadece tempo düşürmek.

İstanbul’da ortalama metrekare; bugün, altmış bin lira civarında;

yüz metrekarelik bir daire, altı milyonun altına düşmüyor.

Moda-Nişantaşı hattında, metrekare yüz bin lirayı zorlarken;
“uygun” denilen, Sancaktepe-Esenyurt tarafında bile; elli bin lira altı, neredeyse hayal.

Mete, “Bu rakama eskiden villa alınırdı” deyince;

Ayşe, eski faturaları çıkarıyor ve

2012’de beş yüz beş bin liraya aldıkları evi, hatırlatıyor:

O gün kur 1,80’di; yani; yaklaşık iki yüz seksen bin dolar.

Aynı daire; bugün, beş yüz elli bin dolar isteniyor.

Türk Lirası'nda on iki, dolarda iki kat artış…

Ev, durduğu yerde; kripto gibi çalışmış.

Kredi cephesi; aynı öyküyü, masraflı bir versiyonla anlatıyor.

Bankalar on yıl vadeli konut kredisinde, aylık yüzde üç civarı faiz uyguluyor;

bir milyon lira çekenin taksiti otuz bin liraya yaklaşıyor,

toplam geri ödeme üç buçuk-dört milyon lirayı buluyor.

Mete; sarkastik bir kahkahayla,

“Faiz düştüğü gün;
satıcı metrekaresine zam yazar, sen yine aynı noktaya gelirsin” diyor.

Ayşe’nin aklıysa, konfora kayıyor:

“O zaman, iki milyonluk elektrikli sedan alayım;

oğlum kampüste hava atar, ben şarj-kafe selfilerime başlarım.”

Mete bu kez direksiyonu çeviriyor:

“Araba, üç yılda yüzde otuz değer kaybeder;

ev, üç yılda yüzde otuz düşse; ekonomi Twitter’ı bayram eder.

Ayrıca; park yeri bulamazsan, arabayı evde; misafir gibi ağırlarsın!”

Kira gerçekliği, tartışmayı bıçak gibi kesiyor.

İstanbul’da yirmi bin liraya ‘adam gibi’ daire bulmak, artık şehir folkloru;

o parayla, ya banliyöde oturacaksınız, ya da konfordan vazgeçeceksiniz.

Mete son noktayı koyuyor:

“Kira ödemek servet transferi.

Ev alırsam, taksit öderim ama sonunda, tapu bende kalır.

Krediyle ev = faizli huzur,

kirada kalmak = faizsiz stres.”

Ayşe hâlâ temkinli;

1994 krizinde gecelik faizin yüzde binleri,

2001’de kur şokunu,

2018’de bir gecede yüzde kırk eriyen Türk Lirası'nı hatırlıyor.

Tarih de temkinli davranmayanı pek affetmemiş:

1994’te konut üç yıl sonra reel değerini,

2001’de on sekiz ay sonra nominal kaybını telafi etti;

2020-2025 arasında Türkiye konut fiyat endeksi, nominalde yüzde yedi yüz yükseldi,

OECD ortalaması otuzda kalırken.

Emlak, dibe vurmayı pek sevmiyor.

KOBİ perspektifiyle bakıldığında; senaryo değişiyor.

Depo, cadde ofis, küçük lojistik arsa gibi ticari mülklerde kira çarpanı,

on iki-on beş yıl; konutta, yirmi beş yılın üzerinde.

Nakit akışı seven işletme sahibinin gönlü, hâliyle eve değil; metre tavanına kayıyor.

Günün sonunda, kardeşler; aynı masadan farklı kararlarla kalkıyorlar.

Ayşe; faiz düşsün, oğlan mezun olsun, arabayla idare ederim diyor.

Mete; kira el yakıyor, ev fiyatı benden hızlı koşuyor,

yakaladığım yerde tutarım diye düşünerek; ekspertiz randevusu alıyor.

Konut almak bir fiyat kumarı değil;

zamanlama, ihtiyaç ve psikoloji sentezi.

Para hazır, kira baskısı yüksek, konum doğruysa;
pahalı denen ev yarının indirim etiketi olabilir.

Belirsizlik ağır, borç yükü omuz kıracaksa;

beklemek de cesur bir strateji.

Kiracı kalmanın maliyeti huzursuzluk,

araba almanın maliyeti değer kaybı,

ev almanın maliyeti yüksek faiz ama; uzun vadede tapuda yazan isim…

Terazi sizin elinizde.

sezerkoyun@cratone.com

Yasal uyarı:

Bu yazı yatırım tavsiyesi değildir.

İçerikteki sayılar kamusal verilerden derlenmiş,

yorumlar kişisel gözlemlere dayanır.

Karar vermeden önce;
kendi finansal durumunuzu ve profesyonel danışman görüşlerini dikkate alınız.