Savaşın büyüdüğü,

petrolün yeniden baskı yarattığı ve

merkez bankalarının kolay kolay gevşeyemediği bir dönemde;
altın, gümüş, dolar ve euro artık; eski kriz ezberleriyle hareket etmiyor.

Çünkü; piyasa yalnızca gerilimi değil,

o gerilimin; enflasyona, faize, büyümeye ve günlük maliyete

nasıl dönüşeceğini fiyatlıyor.

 

Piyasayı uzaktan izleyenlerin en büyük yanılgısı,

finansal varlıkların; kriz zamanlarında bir tür ahlakla davrandığını sanmaları.

Sanki dünya gerilirse;
altın otomatik yükselir,

dolar zaten her zaman güçlenir,

euro da Avrupa’nın havasına göre; biraz üzülür ya da toparlanır.

Oysa; piyasa, böyle çalışmıyor.

Piyasa; tutarlı değil; refleksif.

Mantıklı değil; çoğu zaman aynı anda birden fazla korkuyu fiyatlayan,

gergin bir organizma gibi davranıyor.

Bu yüzden; son günlerde pek çok kişinin kafasını karıştıran soru, aslında çok kıymetli:

Ortadoğu kaynıyor, enerji hattı baskı altında, Fed tarafı hâlâ sert.

Peki neden;
altın bazen düşüyor,

dolar bazen daha da güçleniyor,

euro neden kırılgan,

gümüş neden herkesten daha huzursuz?

 

Çünkü; artık, sadece “güvenli liman” hikâyesiyle açıklanabilecek bir dönemde değiliz.

Artık; her varlık, aynı anda birkaç ayrı denklem içinde fiyatlanıyor.

Altın; jeopolitik korkuyu sever, ama;

yüksek reel faizi sevmez.

Gümüş; krizden korunma hikâyesine eşlik eder, ama;

büyüme korkusundan hoşlanmaz.

Dolar; belirsizlikten beslenir, ama;

bunu, sadece faiz farkıyla yapmaz; sistemik güç üzerinden de yapar.

Euro ise; yalnızca para birimi değildir,

Avrupa’nın; enerji, sanayi ve siyaset dengesiyle birlikte nefes alır.

Dolayısıyla; şu anda ekranlarda gördüğümüz şey, dört varlığın dört ayrı karakter testi.

 

Altınla başlayalım.

Çünkü; halkın zihninde altın, neredeyse ekonomik tabiat kanunu gibi çalışır:

kriz varsa yükselir.

Bu cümle, yarım doğru olduğu için tehlikelidir.

Evet, büyük jeopolitik belirsizlik dönemlerinde; altın, ilk refleks olarak ilgi görür.

1979 İran Devrimi ve ardından; Sovyetlerin Afganistan işgali sırasında,

bunun çok net örneği yaşandı.

O dönemde, altının onsu;
1978 sonunda yaklaşık 200 dolar civarından,

1980 Ocak ayında 850 dolara kadar sıçradı.

Sadece iki yılda yaşanan bu hareket;
korkunun, enflasyonun ve dolar sistemine güvensizliğin birleştiği,

nadir dönemlerden biriydi.

Ama; aynı hikâyenin ikinci perdesi, çok öğreticidir:

ABD’de Volcker faizleri sert biçimde yükselttiğinde,

yani; enflasyonla savaş kredibilitesi yeniden kurulduğunda, altın o zirveleri koruyamadı.

Demek ki;
altın yalnızca krizden değil,

krize karşı para politikasının ne yaptığına göre de yön bulur.

 

Bugün de benzer bir karmaşa içindeyiz.

Bir tarafta savaş var,

enerji riski var,

Hürmüz hattı konuşuluyor,

petrol baskısı sürüyor.

Diğer tarafta;
ABD Merkez Bankası tarafında “faizler daha uzun süre yüksek kalabilir” algısı canlı.

Powell çevresindeki hukuki ve siyasi gerilim bile; tek başına piyasayı güvercinleştirmedi,

tam tersine; enerji şokunun enflasyona ikinci tur etkileri konusunda,

daha ihtiyatlı bir hava yarattı.

İşte altın bu yüzden, bazen savaşta bile; geri çekiliyor.

Çünkü; jeopolitik korku altını yukarı itmeye çalışırken,

yüksek faiz beklentisi; onu aşağı çeken, başka bir kuvvet yaratıyor.

Piyasa bazen, yangına değil;

yangın sönerse, itfaiyenin faturayı kime keseceğine bakar.

Altın da şu an, tam bu ikili baskının ortasında.

 

Bu nedenle;
önümüzdeki dönemde, altın için asıl belirleyici soru;
“savaş var mı, yok mu” sorusu değil.

Asıl soru şu:

Savaşın yarattığı enerji ve enflasyon baskısı,

merkez bankalarını ne kadar süre sert tutacak?

Eğer; çatışma uzar, ama;
aynı zamanda, Fed ve diğer büyük merkez bankaları

“faizleri yüksek tutmak zorundayız” çizgisini güçlendirirse,
altın jeopolitik destek görse bile; hareketi sınırlı ve oynak olabilir.

Buna karşılık;
çatışma yatışır, enerji gevşer ve

piyasa yeniden faiz indirimlerini konuşmaya başlarsa;
altın için daha net bir toparlanma zemini oluşabilir.

Bir başka deyişle;

altın artık, yalnızca korkunun varlığına değil;

korkunun, faiz rejimini değiştirip değiştirmediğine bakıyor.

 

Gümüş ise; bu hikâyenin, daha kaprisli oyuncusu.

Çünkü; gümüşü sadece “değerli metal” diye okuyan herkes, onu yarım okuyor.

Gümüş, aynı zamanda; sanayi metalidir.

Elektronikten güneş enerjisine, üretimden teknolojiye kadar;
geniş bir kullanım alanı vardır.

Bu yüzden, altın gibi tamamen güvenlik arayışının sembolü gibi davranmaz.

Kriz anında; ilk refleksle ilgi görebilir,

ama; büyüme korkusu derinleşirse,

özellikle; sanayi aktivitesine ilişkin şüpheler arttığında,

gümüş çok daha sert geri çekilebilir.

2008, bunun çok net örneklerinden biriydi.

Lehman çöküşü sonrası; ilk panik dalgasında, herkes güvenli liman anlatısı kurarken;
gümüşün çok daha sert savrulması, aslında; onun çift kimliğinden kaynaklanıyordu.

Hem korkudan beslenmek istiyor, hem sanayi yavaşlayınca; yara alıyor.

O yüzden; gümüş, her kriz döneminde altından daha zor okunur.

 

Bugün; Avrupa’da büyüme aşağı çekilirken,

Çin tarafında talep soruları tam kapanmamışken ve

küresel sanayi görünümü çok parlak değilken;
gümüşün daha tedirgin davranması şaşırtıcı değil.

Eğer;

enerji şoku uzar,

küresel büyüme tahminleri daha da aşağı gelirse ve

faizler yüksek kalırsa; gümüş üzerinde baskı, altından daha sert olabilir.

Ama tersine;

enerji tansiyonu düşer,

küresel üretim beklentileri toparlanır,

teknoloji ve yeşil dönüşüm talebi yeniden fiyatlanmaya başlarsa,

işte o zaman; gümüş daha hızlı reaksiyon verebilir.

Çünkü, gümüş; düşerken sabırsız, yükselirken coşkulu bir varlık.

Masaya sakin oturmaz; ya sandalyeyi iter, ya üstüne çıkar.

 

Dolar cephesinde ise; işin psikolojisi daha berrak.

Dünyada sistemik stres arttığında, dolar genellikle; değer kazanır.

Bu sadece; ABD ekonomisinin gücünden ya da faiz seviyesinden kaynaklanmaz.

Doların asıl gücü;
küresel finansın temel hesap birimi,

borçlanma zemini ve

güven park alanı olmasından gelir.

1990 Körfez Savaşı’nda da

2008 küresel finans krizinde de

2020 pandemi şokunda da

ilk büyük reflekslerden biri, dolar talebi oldu.

Çünkü; kriz anında, yatırımcı çoğu zaman;
“hangi ülke daha iyi?” sorusundan önce,

“hangi para biriminde likidite daha güçlü?” sorusunu sorar.

Cevap da çoğu zaman, dolar olur.

Bu nedenle;
İran-İsrail eksenli gerilim,

petrol baskısı ve

Fed’in gevşemekte isteksiz görünmesi birleştiğinde;
doların güç bulması, şaşırtıcı değil.

 

Ama burada da ince bir ayrım var.

Doların yükselmesi, her zaman;
ABD ekonomisinin çok sağlıklı olduğu anlamına gelmez.

Bazen, sadece diğerlerinin daha kırılgan olduğu anlamına gelir.

Bugün de biraz öyle.

Avrupa, enerjiye daha hassas.

Gelişen ülkeler, dış finansmana daha bağımlı.

Çin, büyüme tarafında istenen berraklığı henüz vermiyor.

Böyle zamanlarda; dolar, yalnızca güçlü olduğu için değil;
alternatifler yeterince güven vermediği için de öne çıkar.

Eğer; savaş derinleşir, petrol yüksek kalır ve Fed’in şahin dili güçlenirse;
dolar lehine zemin korunur.

Ama; diplomatik kanal açılır, enerji gevşer ve piyasa yeniden faiz indirimine dönerse;
doların üzerindeki bu güvenli liman primi, kısmen çözülmeye başlayabilir.

 

Euro ise; bu tablonun en yanlış anlaşılan aktörü.

Türkiye’de euro, çoğu zaman;
sadece, ticaret yapanın ya da tatile gidenin ilgilendiği bir para birimi gibi düşünülüyor.

Oysa euro; şu anda, Avrupa’nın ekonomik sinir sistemini taşıyan hassas bir göstergedir.

Avrupa Merkez Bankası büyüme tahminini indirirken, enflasyon beklentisini yukarı çekiyorsa;
burada euro için basit bir hikâye kurulamaz.

Çünkü euro;

bir yandan, faiz farklarından etkilenir,

diğer yandan, Avrupa’nın;
enerji maliyeti, sanayi rekabeti ve siyasi birlik kapasitesi tarafından belirlenir.

Eğer; enerji şoku büyür,

Avrupa sanayisi yeniden baskılanır ve

büyüme daha da zayıflarsa; euro kırılganlaşabilir.

Ama; diplomatik tansiyon düşer, enerji maliyetleri gevşer ve

Avrupa resesyon korkusunu yönetebilirse;

euro yeniden daha dengeli bir kulvara oturabilir.

 

Euro’nun bugünkü asıl meselesi, bence; başka bir yerde.

Avrupa, uzun süre ekonomik istikrarı;
kurumsal düzen, düşük volatilite ve sanayi kapasitesiyle üretti.

Şimdi ise;

enerji şoku yaşayan, demografik baskı taşıyan, verimlilikte ABD’nin gerisinde kalan ve

sanayi gücünü korumakta zorlanan bir yapıdan söz ediyoruz.

Bu yüzden euro; bazen, sadece para birimi değil;
bir kıtanın ekonomik özgüven endeksi gibi davranıyor.

Güçlü kaldığında bile;
bazen, bu yapısal sorunları çözmüş olduğu anlamına gelmiyor.

Sadece; sorunların daha büyük fiyata dönüşmediği anlamına geliyor.

 

Buradan Türkiye’ye gelince, iş daha da önemli hale geliyor.

Çünkü; Türkiye’de altın, dolar ve euro,

sadece yatırım aracı ya da döviz bürosu meselesi değildir.

Bunlar, aynı zamanda;
fiyatlama davranışını, şirket bilançolarını, ithalat maliyetini, dış borç çevrimini ve

hane psikolojisini etkiler.

Altın yükseldiğinde; vatandaş bunu, güven arayışıyla okur.

Dolar yükseldiğinde; sanayici, maliyet hesabını yeniden yapar.

Euro güçlendiğinde; ihracatçı, kimi zaman nefes alır ama;
Avrupa talebi aynı anda zayıflıyorsa, bu nefes uzun sürmez.

Gümüş ise; daha niş gibi görünür, ama;
aslında, sanayi döngüsüne dair; küresel beklentinin, küçük ama anlamlı bir barometresidir.

 

Önümüzdeki döneme dair, daha açık konuşmak gerekirse; tablo şöyle.

Birinci senaryo:

Savaş uzar, enerji fiyatları yüksek kalır, Fed sıkı durur.

Bu durumda; dolar güçlü kalır, euro kırılganlaşır,

altın jeopolitik destek ile faiz baskısı arasında dalgalı kalır,

gümüş ise; büyüme korkusuyla, daha hassas davranır.

İkinci senaryo:

Çatışma kontrollü biçimde sönümlenir, petrol gevşer, merkez bankaları üzerindeki baskı azalır.

Bu tabloda;
altın daha net toparlanma bulabilir,

gümüş sanayi beklentileriyle daha güçlü tepki verebilir,

dolar bir miktar soluklanabilir,

euro ise; Avrupa tarafında derin bir hasar oluşmamışsa daha dengeli seyredebilir.

Üçüncü senaryo:

Gerilim sürer ama piyasa buna alışır;

enerji yüksek fakat kontrolden çıkmaz,

merkez bankaları kararsız kalır.

İşte o zaman da en belirgin başlık; yön değil, oynaklık olur.

Ve aslında; şu an, en olası görünen tablo da biraz buna yakın.

 

Tarih bize, burada önemli bir şey söylüyor.

1970’lerde; altın, enflasyonla ve para sistemine güvensizlikle, birlikte patladı.

1990’da, petrol şoku kısa sürdü ama; dolar, güvenli liman talebi gördü.

2008’de, herkes aynı anda nakde koşunca;
dolar ve altın aynı dönemin farklı evrelerinde destek buldu, gümüş ise; daha sert sarsıldı.

2022 Avrupa enerji krizinde; euro baskı gördü, enerji maliyetleri bütün denklemi bozdu.

Yani; kriz dönemlerinde varlıklar,

tek satırlık ezberlerle değil; şokun niteliğine göre hareket eder.

Bugünkü şokun niteliği ise; çok katmanlı:

savaş var, enerji baskısı var, merkez bankası tereddüdü var, büyüme kaygısı var.

O yüzden, dört varlığın aynı anda aynı yöne gitmesini beklemek; zaten, yanlış başlangıç olur.

 

Benim burada net görüşüm şu:

2026’nın bu evresinde;
altın, gümüş, dolar ve euroyu anlamak için fiyat ezberi yetmez; mekanizmayı anlamak gerekir.

Bu da bizi tek bir cümleye götürüyor:

Piyasa artık, sadece korkuyu değil;
korkunun maliyetini,

merkez bankalarının tepkisini ve

büyüme üzerindeki hasarını birlikte fiyatlıyor.

Bu nedenle; önümüzdeki aylarda en kritik kelime, “yükseliş” ya da “düşüş” değil;

hangi şartta, hangi nedenle ve ne kadar sürdürülebilir olduğu olacak.

Zaten; gerçek analiz de burada başlar.

 

 

 

sezerkoyun@cratone.com

 

 

Not:

Bu metinde yer alan değerlendirmeler, bilgilendirme ve yorum amaçlıdır.

Herhangi bir sermaye piyasası aracı, döviz, kıymetli maden veya emtiaya ilişkin;
doğrudan ya da dolaylı yatırım tavsiyesi oluşturmaz;

belirli getiri beklentisi vaadi içermez.

 

Kullanılan veriler ve örnekler,

yayımlandığı tarihte erişilebilen kaynaklara dayanmaktadır.

 

Sonradan oluşabilecek piyasa değişimleri,

jeopolitik gelişmeler ve politika kararları nedeniyle;
değerlendirmeler farklılaşabilir.