Haklılığı finanse etme disiplini…

 

Bir ülkenin kaderi;
bazen bir savaş uçağının gölgesinde,

bazen bir merkez bankası kararında,

bazen de kimsenin;
akşam yemeğinde konuşmak istemediği kadar sıkıcı görünen

bir “MEB sınırlandırması” (Münhasır Ekonomik Bölge) haberinde saklıdır.

 

Yunanistan’ın, Libya ile Akdeniz’de;

münhasır ekonomik bölge ve kıta sahanlığı görüşmelerini hızlandırması da

tam olarak böyle bir haber.

İlk bakışta; dış politika sayfasının, gri takım elbiseli cümlelerinden biri gibi duruyor.

Oysa, biraz kazıyınca altından;

gaz, petrol, cari açık, CDS, enflasyon, yatırımcı iştahı ve

Türkiye’nin meşhur “jeopolitik konumumuz çok kıymetli” cümlesinin, gerçek faturası çıkıyor.

 

Euractiv’in haberine göre;
Atina, Libya ile MEB görüşmelerini ilerleterek;
2019 Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatına karşı,

diplomatik bir zemin kurmaya çalışıyor.

Yunanistan tarafı;
Türkiye-Libya mutabakatının,

Girit gibi adaların deniz yetki alanlarını yok saydığını savunuyor;

Atina şimdi; Libya ile teknik komiteler üzerinden, kendi oyun tahtasını kurmak istiyor.

Bana kalırsa; burada şaşılacak bir şey yok.

Akdeniz’de herkes harita çiziyor.

Kimisi cetvelle,

kimisi donanmayla,

kimisi hukuk metniyle,

kimisi de Brüksel’de kahve arasına sıkıştırılmış diplomatik cümlelerle.

Haritayı kimin çizdiği önemlidir;

ama daha önemlisi, o haritanın altına; hangi para birimiyle fatura kesildiğidir.

 

Ben;

İsrail’de, Fas’ta, Yunanistan’da, Kazakistan’da

yaşamış bir kadın olarak; şunu öğrendim:

Coğrafya kader değildir; coğrafya maliyet kalemidir.

Kader diyenler, genelde; bütçeyi başkasına ödetmeyi sever.

Kazakistan’da; enerji hattının ne demek olduğunu bozkırın sessizliğinde,

İsrail’de; güvenliğin ekonomiyle nasıl aynı masaya oturduğunu,

Fas’ta; lojistiğin ve limanların ülke stratejisini nasıl değiştirdiğini,

Yunanistan’da ise; haritanın yalnızca harita olmadığını gördüm.

Elli yılı devirmiş olmanın avantajı şu:

İnsan artık, cümlelerin alt metnini okuyor.

Hele de cümlenin içinde “Akdeniz”, “enerji” ve “uluslararası hukuk” geçiyorsa;
orada mutlaka, bir finansman modeli saklıdır.

 

Türkiye açısından mesele basit değil.

Aslında; basit olan tek şey,
enerji ithalatçısı bir ülkeyseniz;

deniz yetki alanı tartışmasının,

sadece diplomasi olmadığı gerçeğiyle yüz yüze olmanız.

Yani; doğrudan makroekonomi.

 

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı;

Türkiye’nin enerji dışa bağımlılık oranının,

geçmiş yıllarda yüzde 70’ler civarındayken; yüzde 67,8’e indiğini açıklamıştı.

İyi haber mi?

Evet.

Yeterli mi?

Hayır.

Çünkü, yüzde 67,8 hâlâ;
“kur, petrol, gaz, jeopolitik ve tedarik zinciri” başlıklarının tamamının;

ekonomi programınızın oturma odasında, çay içtiği anlamına gelir.

Orta Vadeli Program’a göre;
Türkiye’nin enerji ithalat faturasının,

2025 sonunda 64 milyar dolar civarında gerçekleşmesi bekleniyordu.

2024’te bu rakam, 65,6 milyar dolardı.

Yani; biz enerjiye, hâlâ küçük bir servet ödüyoruz.

Küçük dediğime bakmayın;

64 milyar dolar, bazı ülkelerin “kalkınma planı” diye duvara astığı hayallerden büyüktür.

 

Şimdi, bu faturanın üzerine bir de

Hürmüz, İran, İsrail, ABD, Doğu Akdeniz, Libya, Yunanistan ve Türkiye satırlarını ekleyin.

Ortaya çıkan tablo, bir dış politika brifingi değil; bir risk matrisi olur.

 

EIA verilerine göre;
2024 ve 2025’in ilk çeyreğinde, Hürmüz Boğazı’ndan geçen akış;

küresel deniz yoluyla taşınan petrol ticaretinin dörtte birinden fazlasına,

toplam küresel petrol ve petrol ürünleri tüketiminin de yaklaşık beşte birine denk geliyor.

Ayrıca;
küresel LNG ticaretinin de yaklaşık beşte biri Hürmüz’den geçiyor.

Yani; Körfez’deki her gerilim,

Türkiye’de sadece haber bültenine değil;

pompa fiyatına, sanayicinin maliyetine, cari açığa ve enflasyon beklentisine de uğruyor.

 

Biraz rakam konuşalım; çünkü, edebiyat iyidir ama; bilanço yalan söylemez.

TCMB verilerine göre;
Türkiye, Şubat 2026’da 7,5 milyar dolar cari açık verdi.

Altın ve enerji hariç bakıldığında; açık, 1,46 milyar dolara geriliyor.

İşte bütün mesele, bu farkta saklı.

Enerji ve altını;

çıkardığınızda başka bir Türkiye,

dahil ettiğinizde başka bir Türkiye görüyorsunuz.

Birincisi; ekonomi programı sunumlarında daha zarif duruyor.

İkincisi ise; döviz masasının sabah ekranında, karşınıza çıkıyor.

 

Nisan 2026’da TÜFE; yıllık yüzde 32,37, aylık yüzde 4,18 arttı.

Bu rakamlar hâlâ;
“dezenflasyon programı hassas bir ameliyattır” cümlesini, haklı çıkarıyor.

Böyle bir ortamda; enerji fiyatındaki her sıçrama, programın dikişlerine asılır.

Petrol sadece petrol değildir;

nakliyedir, gübredir, plastik hammaddedir, elektrik maliyetidir, beklentidir, kur geçişkenliğidir.

Bizde beklenti dediğiniz şey, zaten; ekonominin en pahalı ithal girdilerinden biridir.

 

Piyasa da bunu biliyor.

Türkiye’nin 5 yıllık CDS’i,

1 Mayıs 2026’da 245,87 baz puan seviyesindeydi;

Nisan içinde 227 ile 284 baz puan arasında dalgalandı.

Aynı ekranda; Brent petrol vadeli fiyatı, 113,55 dolar görünüyor.

Şimdi, herhangi bir yatırımcıya;
“Yunanistan-Libya görüşmeleri, Türkiye ekonomisini ilgilendirir mi?” diye sorun.

Size muhtemelen, romantik bir cevap vermez.

Risk primi, romantizmi sevmez.

 

Bu yüzden;
Yunanistan’ın Libya hamlesini,

sadece; “Atina yine Ankara’ya karşı pozisyon alıyor”

diye okumak, eksik olur.

Evet, alıyor.

Zaten; diplomasi, biraz da başkasının açığını görüp;

kendi sandalyesini masaya çekme sanatıdır.

Ama; mesele bundan ibaret değil.

Yunanistan;
Doğu Akdeniz’de hukuki zemin,

AB desteği,

enerji arama lisansları,

İsrail ve Mısır’la ilişkiler,

Libya’daki parçalı siyaset ve

Türkiye’nin yalnız bırakılabileceği her diplomatik boşluğu; aynı anda okuyor.

Biz ise; çoğu zaman, haklılık ile stratejiyi birbirine karıştırıyoruz.

Haklı olmak, iyidir.

Haklı kalmak, daha zordur.

Haklılığı finanse etmek ise; bambaşka bir disiplindir.

 

Türkiye’nin 2019 Libya mutabakatı;

Doğu Akdeniz’de, Ankara açısından stratejik bir hamleydi.

Fakat; stratejik hamleler, satrançtaki vezir gibi değildir; oynadım, bitti diyemezsiniz.

Her hamlenin bakım maliyeti vardır.

Diplomatik takip ister,

hukuki tahkim ister,

ekonomik anlatı ister,

yatırımcıya makul gelen bir çerçeve ister.

Aksi halde, haritada çizdiğiniz çizgi; finansal piyasalarda, kesik çizgiye dönüşür.

 

Bugün Türkiye’nin ekonomi yönetimi;
bir yandan enflasyonu indirmeye,

bir yandan rezerv biriktirmeye,

bir yandan dış finansman kanallarını açık tutmaya çalışıyor.

OECD, Türkiye ekonomisinin;
2025’te yüzde 3,6,

2026’da yüzde 3,4 büyümesini;

enflasyondaki düşüşün sürmesini bekliyor.

Yani; programın kendine göre bir patikası var.

Fakat, jeopolitik dediğimiz şey;

ekonomi programlarının ortasına davetsiz gelen,

üstelik; hesabı da ödemeden kalkan misafirdir.

 

Burada, sarkastik olmamak zor.

Çünkü bizde;
ekonomi konuşurken, dış politikayı “ayrı dosya”;

dış politika konuşurken, ekonomiyi “teknik detay” sanma lüksü hâlâ yaşıyor.

Oysa; bir ülkenin CDS’i, diplomatik üslubunu da okur.

Bir yatırımcı, sadece faiz oranına bakmaz;

limana, boru hattına, hukuk sistemine, ittifak haritasına,

komşularla kriz üretme kapasitesine ve gerektiğinde, kriz çözme becerisine de bakar.

Para, korkaktır derler.

Ben buna katılmam.

Para, korkak değil; hafızalıdır.

 

Türkiye’nin yapması gereken şey, bağırmak değil; bağ kurmak.

Mavi Vatan söylemini;
ekonomi politikasıyla, enerji verimliliğiyle, yenilenebilir yatırımlarla,

LNG kontratlarıyla, hukuki kapasiteyle, finansman diplomasisiyle ve

özel sektörün uzun vadeli öngörü ihtiyacıyla; aynı cümlede kurmak zorundayız.

Çünkü, deniz yetki alanı dediğiniz şeyin sonunda; bir sondaj gemisi,

onun sonunda; bir yatırım kararı,

onun sonunda; bir finansman paketi,

onun sonunda da ülkenin risk algısı vardır.

 

Libya dosyasında da gerçekçilik şart.

Libya, tek parça bir satranç tahtası değil;

kabileler, hükümetler, dış aktörler, enerji şirketleri, güvenlik ağları ve

meşruiyet tartışmalarıyla dolu hareketli bir kum zemini.

Yunanistan, bu zeminde kendi çizgisini çekmeye çalışıyor.

Türkiye de sadece 2019 anlaşmasını savunmakla yetinemez;

Libya’nın;
ekonomik yeniden yapılanması, enerji altyapısı, limanları, inşaatı, finansmanı ve

kurumsal kapasitesi içinde daha kalıcı bir yer kurmak zorunda.

Kısacası; haritayı savunurken defteri kebiri unutmayacağız,

çünkü; uluslararası hukuk metinleri masada durur ama,
onların uygulanma ihtimalini çoğu zaman;
enerji şirketleri, kredi kuruluşları, sigorta primleri ve liman güvenliği belirler.

 

Yunanistan-Libya görüşmeleri, Türkiye için “bir dış politika gelişmesi” değil,

ekonomi programının görünmeyen stres testlerinden biridir.

Enerji ithalatına bağımlı,

enflasyonla mücadele eden,

cari dengeyi hassas biçimde yöneten ve

dış finansmana ihtiyaç duyan bir ülke için Doğu Akdeniz’de her yeni diplomatik hamle;

piyasalarda, küçük de olsa bir soru işareti yaratır.

Bazen o soru işareti; döviz kurunda görünür,

bazen; CDS’te,

bazen de sanayicinin elektrik faturasına sinmiş, sessiz bir maliyet olarak.

 

Son cümleyi, çok romantik kurmak isterdim ama;
finans danışmanlığı, insanın romantizmini disipline ediyor.

 

Doğu Akdeniz’de mesele;

kimin, daha yüksek sesle konuştuğu değil;

kimin, daha uzun vadeli düşündüğü;

kimin, haklılığını ekonomik kapasiteyle desteklediği;

kimin, haritayı sadece sınır olarak değil; değer zinciri olarak okuyabildiğidir.

 

Çünkü deniz haritası çizmek kolaydır.

Asıl mesele, o haritanın altındaki faturayı kimin ödeyeceğidir.

 

 

 

sezerkoyun@cratone.com

 

 

NOT:

Bu yazı;
kamuya açık kaynaklara dayanan bir ekonomi-politik yorum yazısıdır.

İçerikteki değerlendirmeler, yazarın kişisel görüşlerini yansıtır;

yatırım tavsiyesi, hukuki görüş veya herhangi bir kişi/kuruma yönelik

suç isnadı niteliği taşımaz.

 

Veriler, erişim tarihi itibarıyla;
güncel kabul edilen kaynaklardan derlenmiş olup, zaman içinde değişebilir.

 

Sermaye piyasalarına ilişkin yatırım kararları için

yetkili kuruluşlardan, profesyonel danışmanlık alınmalıdır.

 

REFERANSLAR:

• Euractiv,

  “Greece pushes maritime talks with Libya to counter Turkey’s 2019 pact”,

  4 Mayıs 2026.

 

• eKathimerini,

  “Greece, Libya advance maritime talks”, 28 Nisan 2026.

 

• Protothema,

  Gerapetritis’in Libya açıklamaları, 27 Nisan 2026.

 

• Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası,

  Ödemeler Dengesi İstatistikleri, Şubat 2026.

 

• Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı,

  2026 Şubat Ödemeler Dengesi Verileri.

 

• ABD Enerji Enformasyon İdaresi,

  Hürmüz Boğazı enerji akışları.

 

• OECD,

  Türkiye Economic Snapshot