Finansmana erişim enflasyonu ve “Ülke Riski”nin sessiz vergisi

 

2015’ten beri, ekiple birlikte şunu öğrendik:

Dünya, parayı; fiyattan çok güvenden fiyatlıyor.

Bu cümleyi “akademik” diye söylemiyorum; sahada defalarca test ettik.

Çekya’da proje finansmanı konuşurken, masaya önce teknik şartname gelirdi;

arkasından, nakit akış projeksiyonu, teminat paketi, raporlama takvimi…

 

Polonya’da toplantılar daha hızlı akardı, ama; sonuç, aynı kapıya çıkardı:

“Kim raporlayacak, nasıl raporlayacak, hangi kontrol mekanizmasıyla?”

Almanya’da ise; iş, neredeyse tören gibiydi;

belgenin dili kadar, belgenin disiplini önemsenirdi.

 

Afrika’da kredi mektuplarıyla (LC) dönen projelerde bile

—evet, bazı ülkelerde risk daha yüksekken bile—

oyunun kuralı netti:

Para, belirsizliği sevmez.

Belirsizliği sevmeyen bir şey varsa; o da kreditördür.

Sendikasyon masalarında da aynı refleksi gördük:

“Ben bu riski taşırım, ama; bana ölçülebilir bir hikâye getir.”

 

Sonra Ürdün…

Ve savaş öncesi Ukrayna…

Oralarda da işler bitti.

Çünkü; projenin haritası belliydi:

Ne zaman hangi rapor, hangi denetim izi, hangi hesap verebilirlik…

Sistem “mükemmel” değildi ama; işlerdi.

 

Gelelim ironinin merkezine:

Biz bütün bunları farklı coğrafyalarda yaptık da,

Türkiye’de—en azından bizim ekip olarak—bir işi aynı disiplinle bitiremedik.

Burada bir cümleyi, özellikle dikkatle kuracağım:

Bu, “bu ülkede olmaz” demek değil.

Bu, “bu ülkede aynı işi bitirmek için, aynı işten daha fazla şeyle uğraşıyorsun” demek.

Ve o “fazla şey”, genellikle şantiyenin betonu değil; belirsizliğin betonu.

 

İşte ben buna, finansmana erişim enflasyonu diyorum.

Çünkü; mesele artık sadece “faiz kaç?” sorusu değil.

Mesele, “Bu ülkede krediye erişmenin görünmez maliyeti kaç?” sorusu.

Faiz manşettir; kredi ise; mutfaktır.

Manşet herkesin önünde atılır, mutfakta ise; ocak bazen yanmaz.

 

KOBİ’nin hikâyesi, burada başlıyor:

Bir işletme düşünün;

sipariş var, müşteri var, üretim kapasitesi de fena değil.

Ama; bir yerde, teker dönmüyor: işletme sermayesi.

Banka kapısından içeri giriyor, dosyasını koyuyor.

Karşısındaki ekran ona bir şey söylüyor:

“Senin riskin, sadece sen değilsin. Senin riskin, ülken de.”

 

Bu noktada, en tatlı sarkazm şudur:

Biz genelde, ülke riskini sanki “uzak bir kavram” sanıyoruz.

Oysa; ülke riski, KOBİ’ye; en hızlı, en pratik biçimde şu şekilde gelir:

Limitin daralır, vaden kısalır, teminat iştahı düşer, fiyatın yükselir.

Yani; ülke riski, KOBİ’nin kapısını “politik analiz” diye çalmaz; teminat diye çalar.

 

Uluslararası kreditörün refleksi de burada değişiyor.

Çekya’da bir proje konuştuğunuzda,

yatırımcı “şirketin” riskini daha mikroskopla inceler.

Türkiye’de ise;

mikroskobun altına önce “ülke” konur, sonra şirket sıraya girer.

Bu, şirketin iyi ya da kötü olmasından bağımsız bir eşik yaratır.

İşte bu eşik, finansmana erişimde; “fiyat”tan önce “kapı”yı konuşmamıza neden olur:

Kapı açılıyor mu, kime açılıyor, hangi şartla açılıyor?

 

Sonra iş dönüp dolaşıp, şu üç kelimeye gelir:

şeffaflık, raporlama, kontrol.

 

Şeffaflık, “dürüstlük” gibi ahlaki bir slogan değil; finans dünyasında bir tür operasyonel oksijen.

Raporlama, “kâğıt işi” değil; kreditörün risk algısını sakinleştiren bir nabız ölçer.

Kontrol sistemleri ise; “bürokrasi” değil; paranın nereden girip nereye çıktığını kanıtlayan, bir iz.

 

Kayıt dışı çalışma meselesi, burada sadece “vergi” meselesi değil;

finansmana erişimin kimyasını bozan bir mesele.

Çünkü; kayıt dışı büyüdüğünüzde,

içeride “hız” kazanırsınız belki;

ama dışarıda, “güven” kaybedersiniz.

Ve kredi dediğiniz şey, güvenin fiyatlanmış halidir.

Kredi, aslında birinin size “ben sana inanıyorum” demesidir;

bunu da romantik bir yerden değil, soğuk bir yerden söyler:

“İnanıyorum, çünkü; ölçebiliyorum.”

 

Türkiye’de KOBİ’lerin krediye ulaşım zorluğunu,

tek bir kelimeyle özetlemek istesem;
“iş” demezdim, “niyet” demezdim, dil derdim.

 

Aynı olayı, iki farklı finans masasında anlatın:

Birinde “işimiz var, ama; piyasa zor” dersiniz,

diğerinde;

“işimiz var,

şu nakit akışı,

şu tahsilat matrisi,

şu stres testi,

şu raporlama takvimi” dersiniz.

Birinci cümle, iç dökmedir,

ikincisi finans dilidir.

KOBİ’ler, çoğu zaman çok iyi iş yapar ama; finans dilini “sonradan” öğrenir.

Oysa; uluslararası proje finansmanında dil, en baştan gelir;

hatta, çoğu zaman; projeden önce gelir.

 

Burada bir başka incelik var:

Biz içeride faiz konuşmayı seviyoruz; çünkü tartışması kolay, manşeti güzel.

Ama; işletmenin canını yakan şey çoğu zaman faiz değil, erişim.

Erişemediğiniz bir finansmanın faizi, zaten yoktur.

Enflasyonun bir türü de budur:

finansmana erişim enflasyonu—yani;
krediye ulaşmanın, resmi faizin üstünde ve dışında büyüyen “görünmez maliyeti”.

 

Yakın vade için şunu görüyorum;

(yatırım tavsiyesi değil; sadece, sahadan okuduğum olası akışlar)

Ülke riski algısı sert kaldığı sürece, dış kaynak tarafında seçicilik artar.

Seçicilik arttıkça, içeride teminatın kıymeti yükselir.

Teminatın kıymeti yükseldikçe, teminatı sınırlı olan KOBİ;
daha pahalı ve daha kısa vadeli finansmana itilir.

Bu döngü kırılmadığında, kredi “büyümenin yakıtı” olmaktan çıkar,

“hayatta kalmanın tüpü”ne dönüşür.

Tüpün de saati vardır; bitti mi, nefes daralır.

 

Ve işin sarkastik finali şudur:

Bizde bazen “denetim” kelimesi duyulunca, ortamın havası değişir.

Oysa; uluslararası finans masalarında denetim, bir tehdit değil; bir rahatlama sebebidir.

Çünkü; denetim, belirsizliği azaltır.

Belirsizlik azalınca, risk primi düşer.

Risk primi düşünce, kredi kapısı daha normal açılır.

 

Benim bu yazıdaki iddiam basit:

KOBİ’nin kredi sorunu, yalnızca “pahalı” değil; katmanlı.

Katmanın adı; ülke riski.

Katmanın adı; şeffaflık eşiği.

Katmanın adı; raporlama disiplini.

Katmanın adı; kayıt dışının görünmez bedeli.

 

Yönetim; en eski sanat, en yeni bilim diyorsun ya…

Bilim, bize faiz oranını verir.

Sanat ise; şunu söyler: Kreditörün kalbine giden yol tablodan değil, düzenden geçer.

Düzen dediğim de süslü kelime değil;

şeffaf, iz bırakabilen, raporlanabilir iş yapma hali.

Varın siz düşünün.

 

 

 

sezerkoyun@cratone.com