Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından

1 Ekim 2025 tarihi itibarıyla uygulanmasına başlanan

Kuruluş Gözetimli Analiz Sistemi (KURGAN) ve

Vergi Denetim ve Analiz Sistemi (VEDAS),

Türkiye’de faaliyet gösteren;

her ölçekteki işletmelerin, ortaklarının ve yetkililerinin vergi denetiminde,

yepyeni bir dönemin başlangıcı oldu.

Yapay zekâ tabanlı olarak;
sahte belge kullanan ve düzenlenleyenlerin takibi ve cezalandırılmasında

mali sistemi değiştirecek kurallar getiren uygulamanın, tüm yönleri;

İzmir Serbest Bölgesi ve Menemen Ticaret Odası’nın iş birliği ile düzenlenen konferansta

detayları ile ele alındı.

İzmir Serbest Bölgesi (İZBAŞ) Mali ve Mevzuat Danışmanı

Prof. Dr. Keramettin Tezcan’ın konuşmacı olduğu konferans,

işletme sahipleri ve mali müşavirlerden yoğun ilgi gördü.

Sistemin;
alıcı veya satıcıya risk puanı atamadığını,

bunun yerine; çok sayıda veri kaynağını analiz ederek,

işlemin kendisinin; ne kadar riskli olduğunu hesapladığını vurgulayan

Keramettin Tezcan,

“İşletme sahiplerimiz ve mali müşavirlerimizin;
geride kalan bir ayı aşkın sürede KURGAN ve

kısa adı VEDAS olan Vergi Denetimi ve Analiz Sistemi ile ilgili olarak;
yeterli bilgi sahibi olmadığını görüyoruz.

Bu yeni dönem;
Türkiye’nin de içinde olduğu

OECD ülkelerinin tümünde uygulanmaya başlanan

bir sistemler bütününün ülkemizdeki uygulamasıdır.

Ayrıca;
ülkemizin gri listeye dönmemesi için gerekli koşullar arasında yer almaktadır.

Sistemin temel amacı; vergiye gönüllü uyumun artırılmasıdır.” dedi.

KURGAN’ın, e-belge gibi

anlık verilere erişerek çalışmak üzere; tasarlandığına işaret eden Tezcan,

mükelleflerin bilgi isteme yazılarına verdiği cevapların da

doğrudan, risk analiz sisteminin bir girdisi olarak kullanıldığını ve

denetim planlarını, dinamik olarak etkilediğini kaydetti.

Sistemin doğru anlaşılmasının,

büyük önem taşıdığını sözlerine ekleyen Prof. Dr. Keramettin Tezcan;
şu değerlendirmeyi yaptı:

“KURGAN, tek başına bir yazılım projesi değildir.

Sahte belge düzenlemenin ‘öncül suç’ sayılması,

vergi incelemesi ile vergi suçu soruşturmasının birbirinden ayrılması gibi

mevzuat değişiklikleri ve denetim süreçlerini hızlandıran

Rapor Otomasyon Sistemi gibi teknolojik yeniliklerle birlikte;
bütüncül bir stratejinin parçasını oluşturmaktadır.

Sistemin çok sayıda kriterden oluşan analiz tarafı,

işlem risklerini ölçmektedir.

İşlemlerin gerçeklikten uzak olması,

miktar veya mahiyet itibariyle gerçek durumu doğru yansıtmaması,

en temel işlem risklerini barındırmaktadır.

Ayrıca;
mükelleflerin ilişkili mükelleflerle,

emsaline aykırı düşecek şekilde

mal veya hizmet alım veya satımında bulunması da riskli bir işlemdir.

Sistem; şimdilik, işlemlerin gerçekliğine odaklı analizler yürütmektedir.

KURGAN; mümkün olan en kısa sürede, sahte belgeyi tespit etmeye çalışır.

Cari denetimlerin yapılmasına imkân sağlaması ve bilgi isteme yazıları ile

mükelleflere, risk durumlarına yönelik sinyalleme yapan bir uygulamadır.

Böylece; sadece yüksek risk skoru taşıyan sınırlı sayıdaki işleme odaklanılır.

Bir yandan, mükelleflere de

kendi risk durumları ile ilgili değerlendirme yapma imkânı sağlamaktadır.

Elektronik ortamda yapay zekâya dayalı vergi denetiminde

‘KURGAN’, ‘VİZ’ ve ‘Dijital İzler ve Veri Madenciliği’ kullanımı;

vergi mahremiyeti, kişisel verilerin kullanılması ve

Anayasa’nın ticaretin serbestliğini koruyan hükümleri açısından;

sorunsallık teşkil ediyor.” 

KURGAN ve VEDAS’ta RİSK ANALİZİ DEĞERLENDİRMELERİNDE 
ÖNE ÇIKAN BAŞLIKLAR

• Sahte Belge Düzenleyenler ve Kullananlar
• Kasa hesabında sürekli olarak normalin üzerinde nakit bulunması
• Şirket ortak ve ilişkili kişilerine yüksek tutarlı borç para verilmesine rağmen;
  faiz gelirlerinin olmaması yada düşük olması
• Şirketin ortağına ya da ilişkili kişilere sermayesinin üç katı tutarında borçlu olması
• İşletmelerin kasa ve banka hesaplarında yeterli bakiye bulunmasına rağmen;
  yüksek tutarlı kredi kullanımı nedeniyle oluşan finansman giderlerinin bulunması
• Mükellef ile doğrudan yada dolaylı ilişkili kişiler üzerinden yapılan çek tahsilatları 
• Bilançoda yer alan ticari alacak tutarlarının gelir tablosundaki satışlar toplamı ile uyumlu olmaması 
• Değersiz alacakların bulunması
• Şüpheli alacaklar için şüpheli hale geldiği yıldan sonra

  dava açılarak karşılık gideri yazılması ya da

  dava açılan dönemden sonra karşılık gideri yazılması 
• Ticari borçlar bilançonun aktifindeki ticari alacaklar ve stoklar hesaplarıyla uyumlu olmaması 
• Yüksek tutarlı stok görünümü
• Yüksek tutarda stok değer düşüklüğü karşılığı ayrılması 
• Avans hesaplarının uzun süre açık tutulması 
• Maddi duran varlıkların tutarının işletmenin faaliyeti ile uyumu 
• Dönem için amortisman ayırma yönteminin değiştirilmesi 
• Büyük tutarda hazır değeri mevcut iken; banka kredi kullanımı olması 
• Banka kredi kullanımı varken; ortaklara borç verilmesi 
• Karlılık oranının sektörel ortalamaya göre sapma göstermesi
• Gelir tablosunda yer alan toplam satışlara oranla, karın düşük olması
• Karlılık oranının diğer yıllara göre sapma göstermesi
• Nakit satışlarının sektör ortalamasının altında ya da üstünde olması