beylikdüzü escort beylikdüzü escort beylikdüzü escort bayan sefaköy escort beylikdüzü escort seks hikayesi beylikdüzü escort beylikdüzü escort beylikdüzü escort esenyurt escort beylikdüzü escort beylikdüzü escort beylikdüzü escort alanya escort beylikdüzü escort beylikdüzü escort beylikdüzü escort beylikdüzü escort bayan beylikdüzü escort bayanlar beylikdüzü escort
Bugun...


Sezer KOYUN

facebook-paylas
Savaşın fiyatı neden kalıcı olamıyor?
Tarih: 21-11-2026 15:14:00 Güncelleme: 21-11-2026 15:14:00


Petrol 126 dolara çıktı, 96’ya döndü…

 

Petrol piyasasında yıllarca basit görünen bir ezber vardı: Orta Doğu’da savaş çıkar, arz korkusu büyür, petrol yükselir.

 

Bu yıl savaş çıktı.

Hürmüz fiilen aylarca işlevsiz hale geldi.

Brent 126 doların üzerine çıktı.

Sonra aynı savaş bitmeden fiyat 100 doların altına indi.

Benim asıl ilgimi çeken de bu.

 

Savaş bitmediğine göre, risk primi nereye gitti?

Kasım ortasında Brent yaklaşık 96 dolar civarında. Uluslararası Enerji Ajansı ise çok daha çarpıcı bir tablo çiziyor: Ekim başında Kuzey Denizi referans petrolü 136 dolara kadar çıktıktan sonra yaklaşık yüzde 30 gerileyerek 93 dolar civarına indi. Aynı dönemde dünya petrol arzı yalnız ekimde günlük 2,3 milyon varil arttı ve 105,4 milyon varile ulaştı. IEA, küresel petrol piyasasının İran’daki savaşın başlamasından bu yana ilk kez yeniden arz fazlasına geçtiğini söylüyor.

 

Ben bu rakamı önemli buluyorum.

 

Çünkü petrol tarihinde jeopolitik şoklar çoğu zaman yalnız fiyatı değil, dünyanın ekonomik düzenini de değiştirdi.

 

1973’te Arap petrol ambargosu sırasında dünya piyasasından günlük yaklaşık 4,3 milyon varil, yani dönemin küresel arzının yüzde 7,5’i çekilmişti. OPEC’in resmi petrol fiyatı birkaç ay içinde 2,70 dolardan yaklaşık 13 dolara çıktı. Kabaca dört katlık bir fiyatlama değişiminden söz ediyoruz. Şok, küresel enflasyonu hızlandırdı ve 1975 dünya resesyonuna giden yolun önemli unsurlarından biri oldu.

 

1979’da İran Devrimi geldi. İran’ın üretimi günlük yaklaşık 4,8 milyon varil, yani o günkü dünya üretiminin yaklaşık yüzde 7’si kadar düştü. Petrol fiyatı Nisan 1979 ile Nisan 1980 arasında iki katından fazla arttı. Üstelik fiziksel arz kaybının ötesinde piyasa yeni kesintilerden korktuğu için stoklama davranışı da fiyatları yukarı taşıdı.

 

1990’da Irak’ın Kuveyt’i işgaliyle başka bir petrol şoku gördük. 2022’de Rusya’nın Ukrayna’yı işgali enerji güvenliğini yeniden dünya ekonomisinin merkezine koydu.

 

Tarih bize uzun süre aynı şeyi söyledi:

Petrol üretiminin büyük bölümünü kontrol eden bölgede savaş varsa, dünya ekonomisi faturayı öder.

2026’da ise denklem ilk kez bu kadar belirgin biçimde değişmiş görünüyor.

 

Hürmüz, savaş öncesinde küresel petrol ve LNG akışının yaklaşık beşte birinin geçtiği boğazdı. Böyle bir hattın aylarca neredeyse kapanmasının geçmişte 150–200 dolarlık petrol senaryolarını gündeme getirmesi şaşırtıcı olmazdı.

 

Fakat Brent savaş boyunca ortalama 100 doların biraz üzerinde kaldı ve 126 dolar civarında zirve yaptı. Columbia Üniversitesi’nden Jason Bordoff’un Goldman Sachs için yaptığı değerlendirmede bunun nedenleri oldukça öğretici: Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin yıllar önce kurduğu alternatif boru hatları Hürmüz’ü bypass etti; IEA tarihinin en büyük acil stok salımlarından biri yapıldı; ABD üretimi ve ihracatı arttı; rafineriler daha esnek çalıştı. Çin ise yalnız birkaç ayda deniz yoluyla petrol ithalatını yaklaşık 5 milyon varil/gün azalttı.

 

Başka bir deyişle dünya, petrol şokunu yalnız izlemiyor artık.

Şokun etrafından dolaşıyor.

 

Bu cümleyi özellikle önemsiyorum.

Çünkü jeopolitiğin ekonomi üzerindeki etkisini belirleyen şey artık yalnız krizin büyüklüğü değil, sistemin o krize ne kadar hızlı uyum sağlayabildiği.

 

1973 dünyasında bunun için çok daha az seçenek vardı.

ABD enerji açısından çok daha kırılgandı. Ülke bugün dünyanın en büyük petrol ve doğal gaz üreticisi. EIA’ya göre ABD ham petrol üretiminin 2027’de günlük 14,3 milyon varille yeni rekora çıkması bekleniyor. Kanada, Brezilya, Arjantin ve Guyana’yı da eklediğinizde IEA’nın “Americas Quintet” adını verdiği beş ülkenin yalnız 2026’da arzı günlük yaklaşık 1,6 milyon varil artırması bekleniyor. 2027’de de bu grubun 1,1 milyon varillik ek büyüme sağlaması öngörülüyor.

 

Bu, OPEC’in önemsiz hale geldiği anlamına gelmiyor.

Ama petrol arzının coğrafyası genişledi.

Ve jeopolitik şokun karşısında daha fazla tampon oluştu.

 

IEA’ya göre Körfez ülkelerinin Ekim ihracatı, savaş öncesinin hâlâ yüzde 26 altında olmasına rağmen günlük 18,4 milyon varile kadar toparlandı. Ham petrol akışı 15 milyon varile ulaşarak savaş öncesi düzeyin yüzde 82’sine geri döndü. Üstelik gemiden gemiye transfer, Suudi Arabistan’ın Doğu-Batı boru hattı ve Umman kıyılarındaki alternatif taşımalar piyasanın fiziksel olarak uyum sağlayabildiğini gösteriyor.

 

Goldman Sachs’ın 2027 için yaptığı son tahmin bana tam da bu nedenle önemli geliyor.

 

Banka önümüzdeki yıl ham petrol piyasasında nihai talebin üzerinde günlük yaklaşık 2 milyon varillik arz fazlası oluşabileceğini düşünüyor. Brent için 2027 ortalama tahmini 88 dolar; yıl sonu tahmini ise risk priminin normalleşmesiyle 78 dolar. Üstelik Körfez ülkelerinin önümüzdeki yıl Hürmüz’ü bypass edebilecek yaklaşık 3,8 milyon varil/günlük ek boru hattı kapasitesi devreye alması bekleniyor.

 

EIA’nın kasım tahmini de benzer yönde. Brent’in kısa vadede 100 dolar civarında kalabileceğini, ancak Orta Doğu üretiminin toparlanması ve stokların yeniden yükselmesiyle 2027 son çeyreğinde yaklaşık 77 dolara gerileyebileceğini hesaplıyor.

 

Burada garip bir ekonomi çıkıyor karşımıza.

Bir tarafta savaş.

Tanker saldırıları.

Hürmüz riski.

Rus enerji altyapısına yönelik saldırılar.

Diğer tarafta 2027 için arz fazlası ve 70’li dolarların sonuna doğru giden petrol tahminleri.

Petrol aynı anda hem jeopolitik olarak pahalı hem ekonomik olarak fazla olabilir.

Bence 2027’nin enerji piyasasını anlamak için bu cümle yeterince önemli.

Denklemin diğer tarafında Çin var.

 

Uzun yıllar boyunca petrol piyasasında en kolay tahminlerden biri şuydu: Çin büyür, petrol talebi artar.

 

Artık o kadar kolay değil.

 

Çin’in ekim verileri sanayi üretiminde yüzde 4,8, perakende satışlarda yalnız yüzde 0,4 artış gösteriyor. Yılın ilk on ayında sabit sermaye yatırımları yüzde 8,1, gayrimenkul yatırımları ise yüzde 21,6 gerilemiş durumda.

 

Daha da önemlisi Çin otomotivinde elektrikli araçların payı yüzde 50’nin üzerine çıkmış durumda. Elektrifikasyon petrol talebinin büyümesini yapısal olarak frenliyor. Hürmüz şoku sırasında Çin yalnız stok kullanan bir ithalatçı olmadı; ithalatını ve iç talebini azaltarak küresel fiyat şokunun emilmesinde aktif rol oynadı.

 

Bu bana 1970’lerle bugünün arasındaki en büyük farklardan birini gösteriyor.

1973’te tüketici petrol şokuna yakalandığında kısa vadede otomobilini başka yakıtla çalıştıramıyordu.

Bugün Çin’de yeni otomobil satışlarının yarısından fazlası elektrikli.

O zaman petrol krizine cevap uzun vadeli enerji tasarrufuydu.

 

Bugün talep birkaç ay içinde teknoloji aracılığıyla tepki verebiliyor.

Bunun petrol piyasasının davranışını değiştirmemesi mümkün değil.

Ancak buradan “petrolün jeopolitik önemi bitti” sonucunu çıkarmam.

Tam tersine.

Bugünkü sistem daha dayanıklı olabilir ama tamponların sınırsız olmadığını da unutmamak gerekir.

 

IEA, savaşın başlangıcından bu yana gözlenen küresel stokların toplam 462 milyon varil azaldığını belirtiyor. Kara stokları en az 2016’dan beri en düşük seviyelerde. Dizel tarafında sıkışıklık petrolün kendisinden daha ciddi; Avrupa dizel fiyatları savaş öncesine göre hâlâ yaklaşık yüzde 77 yüksek.

 

Yani piyasanın dayanıklılığının bedeli ödendi.

Stok tüketildi.

Alternatif hatlar sonuna kadar kullanıldı.

Taşımacılık maliyetleri yükseldi.

Üreticiler kapasite artırdı.

Talep bastırıldı.

Bu nedenle ben 2027 petrolü için tek rakam vermeyi anlamsız buluyorum.

İki ayrı fiyat dünyası görüyorum.

 

Benim baz senaryom, Körfez akışlarının toparlanmaya devam ettiği, Çin talebinin zayıf kaldığı ve Amerika kıtasındaki üretimin arttığı durumda Brent’in yıl içinde 80–90 dolar bandına yerleşmesi ve yıl sonuna doğru 70’li dolarların üst bölümüne yaklaşması.

 

Goldman ve EIA’nın temel senaryoları da kabaca bu yönde.

 

Fakat ikinci senaryoda Hürmüz trafiği yeniden ciddi biçimde bozulur, alternatif boru hatları veya tanker taşımacılığı hedef haline gelir ve stok yenileme süreci kesilirse fiyatın 100 doların üzerine dönmesi şaşırtıcı olmaz.

 

Bu nedenle petrolün risk priminin öldüğünü düşünmüyorum.

 

Sadece artık savaş haberine değil, fiziksel varilin gerçekten kaybolup kaybolmadığına bakıyor.

 

Bu çok büyük fark.

 

Ve Türkiye açısından farkın mali karşılığı doğrudan bilançoya yazılıyor.

 

Türkiye 2025’te yaklaşık 47,2 milyar dolarlık net enerji ithalatı yaptı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerine göre ham petrolde ithalata bağımlılık yaklaşık yüzde 83 düzeyinde. TCMB’nin yaptığı duyarlılık hesabı da ham petrol fiyatındaki her 10 dolarlık kalıcı artışın, sonraki on iki ayda cari açığı yaklaşık 2,6 milyar dolar artırabileceğini gösteriyor.

 

Bu rakamı ben hafife almam.

Brent’in 100 dolardan 80 dolara gerilemesi yalnız benzin istasyonundaki fiyat hikâyesi değildir.

Türkiye açısından kaba bir hesapla cari denge üzerinde birkaç milyar dolarlık rahatlama potansiyelidir.

Daha düşük enerji ithalat faturası demektir.

Üretim maliyetine daha az baskı demektir.

Enflasyon üzerinde daha az dışsal baskı demektir.

TCMB’nin faiz indirim alanı açısından daha rahat bir dış koşul demektir.

Tersi de aynı derecede doğru.

 

TCMB zaten kasım Enflasyon Raporu’nda Orta Doğu’daki gerilim ve Hürmüz sevkiyatındaki normalleşmenin gecikmesi nedeniyle 2026 ve 2027 petrol fiyatı varsayımlarını yukarı çektiğini açıkladı.

 

Ben bu yüzden 2027 Türkiye ekonomisini değerlendirirken yalnız faiz kararlarına ve döviz kuruna bakmayacağım.

 

Hürmüz’den günde kaç varil geçtiğine de bakacağım.

Çin’in kaç elektrikli otomobil sattığına da.

ABD’nin kaç milyon varil ürettiğine de.

Çünkü Türkiye’nin enflasyon patikasının bir bölümü hâlâ Ankara’da değil, Houston ile Riyad, Pekin ile Hürmüz arasında yazılıyor.

Petrol piyasasının yeni hali bence tam olarak bu.

1973’te arz kesildiğinde fiyat dünyaya hükmediyordu.

2026’da arz kesiliyor, dünya rota değiştiriyor.

Bu, jeopolitiğin bittiği anlamına gelmez.

Jeopolitiğin karşısına artık lojistik, teknoloji, stok ve alternatif üretim kapasitesinin çıktığı anlamına gelir.

 

Ben bundan sonra petrol piyasasında savaş haberinden önce üç şeyi izleyeceğim: fiziksel arz kaybı gerçekten kaç varil, dünya bu kaybın ne kadarını başka yoldan telafi edebiliyor ve talep yüksek fiyat karşısında ne kadar hızlı geri çekiliyor?

 

Çünkü petrolün yeni fiyatlama rejiminde manşet artık tek başına yeterli değil.

 

Bir savaş fiyatı 126 dolara çıkarabilir.

Ama o savaşı besleyen fiziksel arz açığı kapanıyorsa, aynı petrol birkaç ay sonra 96 dolara da dönebilir.

 

Jeopolitik risk primi artık savaşın büyüklüğünü değil, dünyanın o savaşa uyum sağlayamayan kısmını fiyatlıyor.

 

Türkiye için asıl mesele de burada.

Eğer 2027’de Brent gerçekten 80 dolar civarına geri dönerse, bunu yalnız “petrol ucuzladı” diye okumam.

 

Ben başka yere bakarım:

Türkiye dışarıya kaç milyar dolar daha az enerji parası ödüyor?

 

Çünkü bizim açımızdan petrolün gerçek fiyatı varilin üzerinde yazan rakam değil.

Cari açıkta bıraktığı izdir.

 


sezerkoyun@cratone.com

 

 

Kaynaklar ve Referanslar

International Energy Agency, Oil Market Report – November 2026.

U.S. Energy Information Administration, Short-Term Energy Outlook – November 2026.

Goldman Sachs, 2027 küresel petrol arzı ve fiyat görünümü; Bloomberg HT, 16 Kasım 2026.

Federal Reserve History ve World Bank, 1973–74 ve 1979 petrol şoklarına ilişkin tarihsel çalışmalar.

Goldman Sachs Global Institute, Jason Bordoff, The Geopolitics of Energy, Ekim 2026.

Bloomberg HT, Çin ekim 2026 ekonomik göstergeleri.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, petrol fiyatlarının cari denge ve enflasyon etkilerine ilişkin analiz; Enflasyon Raporu 2026-IV.

T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Türkiye ham petrol üretim ve ithalat verileri.

 

Yasal Not

Bu yazı kamuya açık ulusal ve uluslararası kaynaklardan hareketle petrol piyasası, enerji arzı, jeopolitik gelişmeler ve Türkiye ekonomisine olası etkileri değerlendirmek amacıyla hazırlanmıştır. Petrol fiyatlarına ilişkin ileriye dönük seviyeler kesin tahmin veya gerçekleşme garantisi değil, ilgili kurumların yayımladığı projeksiyonlar ile yazarın koşullu ekonomik senaryolarıdır. Jeopolitik gelişmelerin seyri, enerji altyapısındaki fiziki kesintiler, üretim kararları, stok politikaları ve küresel talep görünümü fiyatları önemli ölçüde değiştirebilir. Metin petrol, emtia, döviz veya herhangi bir finansal araç bakımından yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.

 



Bu yazı 19 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ
HABER ARA
YUKARI