Vatandaşın dert ayı olarak nitelendirilen eylül döneminin en kritik dönemecine girdik. 14 Eylül Pazartesi günü ile birlikte eğitim – öğretim sezonu açılıyor. Elbette bu çocuklarda sevinç yaratıyordur, ama bir de ebeveynlerin durumuna bakmak gerekir.

Türkiye’de TÜİK istatistiklerini baz alırsak, aile ortalaması 3,1 kişi. Yani tek çocuk üzerinden bir hane halkı yapısına sahibiz; ama bu ortalama… Bu ailelerin büyük bir bölümünü beyaz yaka ve üstü çalışanlar oluşturuyor. Bu nedenle ortalama 4 kişilik ailelerden ve 2 çocuktan söz edebiliriz.

Şimdi kantin fiyatlarının listesi belli oldu. Buna göre sabahtan akşamüstüne kadar okulda kalan bir çocuğun günü aç geçirmesi normal de, mümkün de değil. Bu şartlar altında tost ayran menüsüne bakmak gerekiyor. Fiyatı 130 TL…

Ortaokul seviyesi ve üzerindeki bir çocuğun bununla doyması mümkün değil. En asgari tutardan iki tost bir ayran desek, bu fiyat 230 TL seviyesine çıkar. Zaten öğle yemede alsa ortalama 250 TL’den söz ediliyor.

İki çocuk eder günlük 460 TL… Yirmi gün okula gittiğini düşünürseniz 9 bin 200 TL rakamına ulaşırsınız. Bu çocuğa yemek parası dışında harçlık vermemeniz halinde geçerli fiyat. Bir de 100 TL yanına harçlık koysanız üstüne, 4 bin TL de bu eder. Toplamda yuvarlak hesap 13 bin TL.

Okula servisle gidip gelse, en yakın mesafe için çocuk başına 6 bin TL ödemeniz gerekiyor. Üzerine geldi mi 12 bin TL… Bunun içinde okuldan istenen herhangi bir kırtasiye malzemesi ve benzeri giderler yok.

Aylık olarak sadece yemeğine ve yoluna 25 bin TL ayırmanız gerekiyor. Peki Türkiye’de ortalama ücret ne kadar? 40 bin TL civarında. Hizmetler sektörünün toplam istihdamın yüzde 55’ini oluşturduğunu düşünürseniz, ağırlıklı olarak eleman statüsünde personelden söz etmek gerekiyor. Bunun da gelirinin Türkiye ortalamasında 28 bin – 35 bin bandında gezdiği biliniyor.

Şimdi dönüp iktisat teorilerini bir kenara bırakıp, dört işlem hesap yapmanızı tavsiye ediyorum. Bir ailede çok şanslıysa ve iki ebeveyn çalışıyorsa, ortalamada maksimum 80 bin TL civarında bir gelir var demektir.

Bunun rutin sadece yol yemek için 25 bin TL’si gidiyorsa, geri kalan kira, doğalgaz, ulaşım ve gıda ağırlıklı tüketime 55 TL nasıl yetecek? Elbette yetmeyecek. İşte Türkiye’de vatandaşın durumu tam da bu dört işlemin fotoğrafında saklı.

Doğal olarak yapılan kredi kartı harcamaları, bütçeden o harcamaya tam ödeyemediği için ekstra yüklenen gider maliyetleri ve sonuçta 26 milyonu aşan icra dosyası gerçeği… Siz halen bu insanların talebiyle enflasyon yaratabileceğini mi düşünüyorsunuz?

Birkaç kalemde biten gelirlerle, insanların durumunu umursamaksızın ortaya konulan bu ekonomik yaklaşımın sürdürülebilirliği kalmamıştır. Ekonomi yönetimi bu gerçeği görmediği sürece açıkladığı rakamların da hiçbir anlamı yoktur.

cetinunsalan@yahoo.com