Zamların anatomisi ve KOBİ’ler için gerçek dersler

 

Bu ülkede hava durumu kadar sık duyduğumuz bir haber varsa,

o da doğalgaz zamları.

Artık; fatura okumak, bir çeşit şifre çözmeye dönüştü.

Kimin ne ödediğini, neden o kadar ödediğini kimse tam kestiremiyor.

Ama, üm bu karmaşanın içinde; belirli bir ritim, belli bir düzen var.

Üstelik; son beş yılda bu ritim hiç sekmeden,

tam zamanında çalmaya devam etti.

 

Örneğin;
Nisan 2025’te yapılan yüzde 24,2’lik zam, sadece ekonomik bir karar değil;

aynı zamanda, bölgesel bir satranç hamlesiydi.

 

Hürmüz Boğazı’nda artan tansiyon,

Brent petrolün yükselişi ve

BOTAŞ’ın giderek derinleşen görev zararları birleşince;
zam, kaçınılmaz hale geldi.

 

Oysa; bu ilk değildi.

Ağustos 2024’te yüzde 38’lik bir artış yaşanmıştı.

O zaman da küresel üretim kısıtlamaları ve navlun maliyetleri mazeret gösterilmişti.

2023 Ekim’inde yerel seçimlerin hemen öncesinde;

sadece sanayi tarifesine yüzde 20’lik zam geldi; konut tarafı dokunulmamıştı,

çünkü; siyasi takvim daha nazikti.

2022’ye geldiğimizde ise; Ocak ayında sanayi tarifelerine yüzde 50 zam yapıldı.

 

Bütün bu zamların, ortak bir kalıbı var.

Her biri; sadece ekonomik değil,
aynı zamanda; politik, jeopolitik ve yapısal kırılmalardan besleniyor.

 

Birincisi; küresel enerji krizleri, artık daha sık ve daha etkili.

Ukrayna-Rusya savaşı,

İran-İsrail gerilimleri,

Asya’daki aşırı talep ve

LNG lojistiğindeki sıkışmalar nedeniyle; fiyatlar, anlık patlamalarla yükseliyor.

 

Bu sırada, TL’nin değer kaybı durmaksızın sürüyor.

Dolar karşısında her dalgalanma,

ithalatçı olan Türkiye’nin enerji faturasını kabartıyor.

BOTAŞ da, bir noktadan sonra ‘görev zararı’ yutamıyor ve

bedeli tüketiciye yansıtıyor.

 

Üstelik; bu adımlar, çoğunlukla; yılın belirli aylarında atılıyor:

Ocak, Nisan, Temmuz ve Eylül.

Yani; Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın

yeniden finansman ve bütçe dengeleme yaptığı dönemler.

 

Aynı anda; BOTAŞ’ın iç finansmanı daha kırılgan hale geliyor.

Doğalgaz ithalatı büyük ölçüde dövize endeksli,

satışlar ise; çoğu zaman, TL bazında sabit tutulmaya çalışılıyor.

Bu denklem; her seferinde bozuluyor ve fatura hep aynı yere kesiliyor: Sanayiye.

 

Peki, bu karmaşa içinde;
üretim yapan, ihracatla büyümeye çalışan KOBİ’ler, ne yapmalı?

İlk olarak;
enerji tedarik sözleşmelerinde sabit fiyatlı, vadeli anlaşmalara yönelmek,

çok daha kritik hale geliyor.

Böylelikle; ani zam dalgalarına karşı maliyet kontrolü, mümkün hale gelir.

 

Bunun yanı sıra;
işletmeler artık, bütçelerini sadece mevcut döviz kuru üzerinden değil;
yüksek senaryo bazlı projeksiyonlarla oluşturmalı.

TL'nin 50-55 bandına geldiği koşullarda dahi;

sürdürülebilirlik sağlayacak yapılar kurulmalı.

 

Enerji verimliliği yatırımları da artık lüks değil; zorunluluk.

Kojenerasyon sistemleri, 2 yıldan kısa sürede kendini amorti eder hale geldi.

Bu da üretim maliyetlerinin düşürülmesinde, büyük avantaj sağlar.

 

Ayrıca;
tedarik planlamasında ay ortasında pozisyon almak,

artık; stratejik bir refleks olmalı.

 

Türkiye’de, doğalgaz zamlarının çoğu ayın sonunda açıklanıyor.

Bu nedenle;
kritik hammaddeler ve enerji tüketimi gerektiren üretim girdileri,

ay ortasında; güvenli stoklara alınmalı.

 

Yani; artık, finansçı gibi değil; enerji analisti gibi düşünmek gerekiyor.

 

Ve tabii; sadece içeri değil, dışarı da bakmak şart.

İran-İsrail çatışması,

Rusya’nın Avrupa’ya gaz akışı üzerindeki etkisi,

LNG taşıma rotaları ve

OPEC+ kararları, artık; sadece haber başlığı değil,

doğrudan; maliyet faktörü haline geldi.

 

Belki de asıl soru şu:

Her zam; bir kriz mi, yoksa; bir sinyal mi?
Cevap çok net:

Eğer; bir işletme olarak, sadece faturayı ödemekle kalıyorsanız, bu bir krizdir.

Ama; önceden pozisyon aldıysanız, bu bir fırsattır.

 

Fiyat artık sadece bir rakam değil.

Bir mesaj taşıyor.

Brent petrol yükseliyorsa,

Euro yukarı gidiyorsa,

Hazine açık veriyorsa ve

BOTAŞ bu yükü taşıyamıyorsa;
doğalgaza zam gelmesi, sadece bir sonuç değil;

bir döngünün doğal parçası.

 

Bu döngüyü anlayanlar,

hazırlığını yapanlar ve

stratejisini ona göre kuranlar; ayakta kalacak.

Geri kalanlar ise; maalesef, “bu ay kaç lira geldi?” sorusuna hapsolacak.

 

Artık zaman, krizi beklemek değil;
senaryoya göre harekete geçme zamanı.

Çünkü; enerji savaşları, masa başında değil; faturada kazanılıyor.

 

 

 

sezerkoyun@cratone.com