Hürmüz üzerinden İran  - ABD/İsrail hattında yaşananların ateşi düşmemişken, hayatımıza  tekrar Trump’ın gümrük hamlesi girdi. Esasen bu meseleden önce de gündemimiz bu değil miydi?

Herkes jeopolitik risklerin İran hattıyla ilgili olduğunu ve bu aşılırsa problemlerin çözüleceğini düşünüyor ama başta enflasyon riski olmak üzere meselenin ilk başlangıç noktasının ticaret savaşları olduğunu gözden kaçırılıyor.

Trump’ın Ocak 2025 itibariyle göreve gelir gelmez imzaladığı kararnamelerle, dünyadaki dengeleri alt üst ettiği, daha sonra bunun Yüksek Mahkeme tarafından yetkiyi aşım gerekçesiyle iptal edilmesiyle iade sürecinin başladığı, ama Trump’ın tatmin olmayarak 150 günlük başka bir gümrük uygulaması bir diğer maddeye dayandırdığı bir süreçten geçtik.

Bu sürede sona yaklaşınca, Trump yönetimi hiçbir şey olmamış gibi tekrar 301. Bölüm kapsamına geri döndü. Çin – ABD hattında teknoloji savaşıyla alevlenen ve rakibe enerji başta olmak üzere girdi sağlayanlara yaptırımı dolaylı yoldan öne çıkaran, ama hukuk nedeniyle çok da sonuç alınamayan bu hamlenin tekrarlanması hangi sonuçları doğurur göreceğiz.

Fakat temelde başka bir detay var ki, gözden kaçtığını düşünüyorum. İlk bu ticaret savaşları nerede başlamıştı? Çin ile ABD arasında mı? Elbette değil. Asıl Güney Kore mobil telefon pazarıyla çok daha fazla gündeme gelmişti.

Meşhur ‘telefonlar patlıyor’ tartışmasını hatırlayın. Nedense aynı teknolojilerde üretilen telefonlardan Güney Koreli’nin patlayacağı, ama ABD mallarının son derece güvenli olduğu, uçuşlardaki uyarılara kadar sirayet etmişti.

Lakin bence ticaret kavgasının ilk başlangıç noktası bu da değildi. Alman otomotiv sektörünün devlerinden biriyle başlayan emisyon tartışmaları ilk yaptırımların fitilini ateşlemişti.

Bu Alman ekonomisine, dolaylı yoldan da AB ekonomisine yönelik önemli hamlelerden biriydi. Sonra ne oldu? AB tarafın da özellikle merkezi İrlanda’da bulunan ABD’li şirketlere yüksek vergilendirme hamlesiyle karşılık vermişti.

Yani daha cep telefonu tartışması yaşanmadan, Rusya – Ukrayna hattında savaş olmadan, Çin ile ABD daha bu kadar net karşı karşıya gelmeden ticaret savaşlarının fitili bu iki vaka üzerinden ABD ile AB arasında yakılmıştı.

Ardından Trump vergileri, savaşlar, jeopolitik riskler, arada pandemi ile ilgili enflasyonist durumlar ve benzeri bir dizi olayı sayabiliriz. Hepsi peşi sıra bir riskin nasıl paylaşım savaşını temelli hayatımıza girdiğini gösterdi.

Peki şimdi ne oldu? Diğer tüm riskler ve olası etkileri hayatımızdayken, Avrupa Birliği ABD’li teknoloji şirketlerine yüksek cezalar kesmeye başladı. Ardından ikili bir anlaşma yapılmasına rağmen Trump bunun cezasız kalmayacağına dair açıklamalar yapma hamlesiyle öne çıktı.

Velhasıl kelam başladığımız yere geri döndük. Ticaret savaşları, süreç içinde yaşanan ve çoğu da atlatılamayan ekonomik ve jeopolitik risklere, Çin – ABD teknoloji savaşına ve Trump’ın gümrük hamlesine ilaveten tekrar AB – ABD vesayet temelli ticaret savaşına döndü. Bence bu süreç paylaşım savaşı bitene kadar ivmesini arttırarak sürecek.

Peki tüm bu fotoğraf içerisinde kısa vadede her yıl ekonomiyi döndürmek için 250 milyar dolardan fazla nakde ihtiyacı olan, daralan pazara karşılık rekabet avantajını yitiren ve iç piyasayı da satın alma gücünü çökerterek tarumar eden bizim ekonomi yönetiminin planı ne? İşte bunu bilmiyoruz. Çünkü onların tek gündemi kimsenin inanmadığı dezenflasyon süreci ve rakamlar. Üstelik dünyada enflasyonist baskı ortamı varken.

cetinunsalan@yahoo.com