Pandemi sürecinden sonra yaşanan ve iki haneli enflasyonların görüldüğü dünyada, Rusya – Ukrayna hattında başlayıp, Gazze ile devam eden, İran ile şaha kalkan ve ticaret savaşlarıyla şahlanan bir fotoğrafı, Trump’un koyduğu gümrük vergileriyle içinden çıkılmaz hale getiren ve sonra hukukun iptaliyle açmazı büyüten bir beceriksizliğin tam ortasından geçiyoruz.

Öncelikle Çin, Rusya gibi ülkelerin farklı dinamikleri var. Bilhassa Rusya’nın Ukrayna hattında ve sonrasında yaşadıklarıyla süreci başka türlü okumak lazım. Ama batı ekonomilerine baktığımızda FED ve Avrupa Merkez Bankası, iki haneli enflasyonla mücadeleden tek hanelere, hedefin biraz üzerine getirilen görece az hasarlı bir mücadele verilmişti.

Trump, Ocak 2025’te vergileriyle başlayan, keskinleşen bir ticaret savaşını, ne yazık ki tutarsız, mesnetsiz, keyfi söylemleri ve eylemleriyle bu noktaya kadar taşıdı. Bundan sonra işin ne boyuta gideceği hakkında ise kimsenin fikri yok. Çünkü şımarık çocuklara benzeyen, diplomasi tanımaz bir tavrın güç kullanımıyla karşı karşıyayız.

Özellikle İran hamlesi, Rusya’daki enerji yaptırımlarının üzerine gelince meseleyi başka bir boyuta taşıdı ve 2020’de Çin’in ‘limanlar kapalı’ diyerek enflasyon ihraç etmesinin ardından, dünya ekonomi tarihine ikinci enflasyon ihracı olarak geçti.

Zaten sıkıntıda olan, 2008 krizinin faturasını tam anlamıyla atlatamamış bir dünya ekonomisinde bir tarafta yeterli büyüme yakalanamıyordu; öte tarafta da yeni bir sanayi devrimi ile bir geçiş, hızlı teknolojik dönüşümle de kırılma yaşanıyordu.

Elektrifikasyon, buna bağlı enerji, kıymetli ve nadir madenler, yapay zekâdan bilişim tabanlı gelişmelere kadar yepyeni bir dünya kurgulanırken, batı ekonomileri bu kez yalnız kalmamış olmanın telaşı içinde siyaseti de unuttular, kontrolü kaybettiler. Yükseler aşırı sağcı eğilimleri buradan da okumak lazım.

Fakat geldiğimiz noktada Hürmüz üzerinden, toprağı işgal edilmek istendiği için haklılık noktasında olan İran hattında ABD’nin Trump ile başlayan tepkinin, yaklaşımların yansımasıyla yalnızlaştığı bir dünyaya doğru gidiyoruz.

Belli ki kimse muhatap olmamak için dillendirmiyor ama İspanya gibi dile getirenlerin de arkasında bıyık altından gülerek herkes duruyor. Çünkü bir tarafta tavır herkesi rahatsız ediyor, öte tarafta ekonomik faturası…

IMF Başkanı çıkıp, süreç devam ederse, enflasyonun daha da artacağından ama büyümelerin yeterli gelmeyeceğinden söz ediyor. Petrol şoklarından bahseden enerji şirketlerine, daralma ile enflasyonu beraber telaffuz eden açıklamalara şahit oluyoruz.

Fakat kimse stagflasyon demek istemiyor. Oysa yükselen enflasyon ortamında, büyümeyi yakalayamayan dünyanın önünde en büyük risk buydu. Yine dile getirilmedi, ama doğru bir mücadelede stagflasyon fazından çıkıldı. Ekonomik sorunlar vardı sadece. Ama Trump dünyayı tekrar dünyayı bu gerçekle karşı karşıya bıraktı.

Oysa dünya stagflasyon tehlikesini tüm nefesiyle ensesinde hissediyor. Bize gelirsek; durumu değerlendirmeye dahi gerek yok. Biz zaten çok uzun zamandır tartışmalı rakamların gölgesinde stagflasyonda yaşıyor, dezenflasyondaymış gibi davranıyoruz.

Bizde çok görülmese de, temennilerle gidilse de, gerçek bir ekonomi programı ve yol haritası varsa, büyümeyi kur ya da faiz hamlesiyle sağlayabilirsin. Enflasyon varsa ekonomiyi biraz soğutarak, ama bugünkü gibi öldürmeden yönetebilirsin. Ama hem daralma hem enflasyon varsa, işte orada başın dertte demektir. Dünyada da adını anmaktan korkulsa da, tam o noktadayız.

cetinunsalan@yahoo.com

Bilgilendirme: Katılacağım bir zirve nedeniyle bu hafta yazılara burada virgül atıyoruz. 11 Mayıs Pazartesi günü görüşmek üzere; saygılarımla…