E-fatura ve e-arşiv sistemine geçişte 1 Temmuz 2026 ile birlikte önemli bir fazı daha geride bırakacağız. Öncelikle bunun son derece önemli olduğunu düşünüyorum. Çünkü ekonominin kayıtlı hale gelmesi ve vergilerin yönetilebilmesi için önemli.

Neredeyse küçük esnaf dışında dışarıda bir kesim bırakılmayacak. Onlar da zaten ağırlıklı olarak kart ve kredi kartı cinsinden iş yaptıklarından, ekonominin mükellefler açısından büyük ölçüde kayıt altına alınacağı söyleyebiliriz.

Elbette bu tahakkukların, tahsilata nasıl döneceği büyük bir tartışma konusu. Çünkü muafiyetleri ve vergi oranlarını tartışmadan, sadece teknolojiye uyum sağlamak yeterli bir hamle değil.

Günün sonunda tahakkuk ettirebilirsiniz, ama tahsil edememe oranınızdaki yükselişi arttırarak hedefe ulaşamazsınız. Şüphesiz niyetiniz e-haciz ve benzeri yollarla iç piyasayı tamamen darmadağın etmek değilse…

O zaman ödenebilir ve adil bir vergi sistemini, oranlarını da tartışmak durumundasınız. ABD’de bir mükellefin sokakta girdiği tuvaletin bile giderini düşebildiği, insanca yaşamak adına tüm giderlerini karşılayıp, sonra kalanın yarısını verdiği sistemi, sadece doğru düzgün hiçbir şeyi vergiden düşürmeden para toplamak üzerine başarıyla sonuçlandıramazsınız.

Asıl mesele buradaki hakkaniyet tablosunu oluşturmaktır. Bunun da kayıt dışı ile mücadele olduğunu kabul etmekle birlikte, eksik bacağını görmeden konuya yaklaşmak daha büyük problemlere gebe bir ortam yaratmaktır ki, onun da altını çizmeliyim.

Çünkü zaten mükellef olanların, yani kayıtlı faaliyet gösterenlerin içinde olası bir kayıt dışılığın peşinde olduğumuzun farkında olmamız gerekir. Gerçek çözüm ise en az bunun kadar dışarıda kayıtsız faaliyet gösteren, merdiven altı üretimi teşvik eden, çöken satın alma gücüyle beslenen kesim hedef olmalıdır.

Zira mükellefiyet üzerinden adeta kamunun ortağı konumundaki reel sektöre haksız rekabet yaratan unsurların başında da bunlar geliyor. O bataklığı kurutmadan diğerlerine odaklanarak yaşıyorsanız gerçekçi anlamda çözüme ulaşamazsınız.

Ayrıca desteklediğim kayıt dışılık ile mücadelede reel sektörü hakkaniyetli bir sistemle uyumlandırabilirsiniz. Ama ülkede siyasetin finansmanını gerçekten kayıt altına almadan, kayıt dışılıkla bir mücadelenin de göstermelik kalacağını bilmek gerekir.

Peki diyelim ki tüm bu faktörler giderildi ve kayıtlı bir ekonomiyi hem kamu gelirleri açısından, hem sektörlerin önlenen haksız rekabet boyutundan, hem de öngörülebilirlik penceresinden hallettik. Şayet bunu başarırsak, zaten büyük ölçüde yol almış olacağız.

Ama 1 Temmuz itibariyle geçilen süreçte asıl tartışılması gereken husus bu değil. Sağlıklı bir veri tabanında sektörlerin projeksiyonlarını, firmaların finanstan yönetim süreçlerine kadar rasyonel yaklaşımlarını, yatırım planlarını, ülkenin envanterini çözebilirsek, işte asıl ekonomik değer orada. Konuya vergiden değil, reel ekonomiden bakmak zorundayız. Aksi takdirde başladığımız yere geri döneriz.

cetinunsalan@yahoo.com