Bugun...


Seltem İYİGÜN

facebook-paylas
Piyasalar jeopolitik riski doğru ölçebiliyor mu?
Tarih: 01-10-2019 08:36:00 Güncelleme: 01-10-2019 08:36:00


Tüm gelişmiş finansal modellemeler ve zengin veri tabanlarına karşın, dünyadaki risklerin fiyatlamasının gittikçe zorlaştığı bir dönemden geçiyoruz.

 

14 Eylül 2019 tarihinde, Suudi Arabistan’ın dev petrol şirketi Aramco’nun Hurayis ve Abkaik petrol tesislerine silahlı insansız hava araçlarıyla yapılan saldırılar, ciddi bir güvenlik sorunu olduğunu gösterdi. Suudi Arabistan’ın günlük petrol üretiminin 5,7 milyon varil (ülkenin günlük üretiminin yarısından fazlası ve küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 6’sı) azalmasına neden olan saldırıları, Yemen'deki Husiler yazılı bir açıklamayla üstlenmişti. Olay sonrasında ABD ve Suudi Arabistan, İran’ı suçlarken İngiltere Başbakanı Boris Johnson da, BM Genel Kurulu’na katılmak için bulunduğu New York’ta bir açıklama yaptı. Boris Johnson saldırıdan çok büyük bir ihtimalle İran’ın sorumlu olduğunu ifade ederek, ABD veya Suudi Arabistan’ın talebi doğrultusunda nasıl faydalı olabileceklerini değerlendirdiklerini ve her türlü seçeneğin masada olduğunu belirtti.  İran ise suçlamaları reddetti.

 

Olayın hem ekonomik hem jeopolitik boyutu bulunuyor. Eylül başında Suudi Kralı Salman’ın yaptığı değişiklikle göreve gelen yeni Suudi enerji bakanı Prens Abdulaziz bin Salman, 18 Eylül tarihinde yaptığı açıklamada, ülkedeki petrol üretiminin saldırı öncesi seviyelere döndüğünü açıkladı. Bakan, günlük üretimin ay sonunda 11 milyon varile, Kasım sonunda ise 12 milyon varile ulaşacağını belirtti. Bu anlamda petrolün varil fiyatı ilk anda gün içi yüzde 20’ye yakın yükselip 72 dolara çıksa da ( 1991’den bu yana en büyük günlük sıçrayış), takip eden günlerde gerileyerek tekrar 63-65 dolar bandına döndü.  Dünya Enerji Ajansı (IEA) ise, üye ülkelerin küresel petrol talebine 15 gün yetecek miktarda yaklaşık 1,55 milyar varil acil durum stokuna sahip olduklarını belirtti. Dolayısıyla saldırıların, petrol fiyatları üzerinde kalıcı bir etkisi olması beklenmiyor. Mevcut acil durum stoklarının piyasaya sürülmesi vakit alabilse de Suudi Arabistan’daki üretimin hızlıca eski seviyesine döneceğini destekleyen açıklamalar, saldırıların piyasa üzerinde etkisini azaltabilecek unsurlar arasında sayılabilir.

 

Jeopolitik taraftaki riskler ise sadece bu son saldırılar ile sınırlı değil. ABD’nin 2018 yılı Mayıs ayında İran ve P5+1 (Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ndeki beş daimi üye olan ABD, Çin, Rusya, Fransa, İngiltere ile Almanya) arasında imzalanan anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmesinden sonra bölgedeki gerginlik artarak devam etti. Kasım 2018’de ABD, İran’ın özellikle petrol, deniz taşımacılığı ve bankacılık sektörlerine yönelik yaptırımları devreye aldı. Bu tarihten sonra her ne kadar anlaşmanın Avrupalı tarafları doğrudan anlaşmadan çıkmamış olsalar da birçok Avrupalı firma, İran’da yapmak istediği projeleri durdurduğunu ve pazardan çıktığını duyurdu. Nisan ayının başlarında ise ABD, İran Devrim Muhafızları’nı  “yabancı terör örgütü” ilan etti. Böylece ilk kez ABD, bir başka ülkenin ordusunu “terör örgütü” ilan etmiş oldu. Takip eden aylarda ise ABD, İran ruhani lideri Ayetullah Ali Hamaney ve yakınları ile İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif’i ekonomik yaptırımlar listesine aldı. ABD, ayrıca Orta Doğu’ya ek 1500 asker gönderilmesini onayladı. Bunların arasında, İran ekonomisi açısından en çok sorun teşkil eden yaptırımlardan biri ise ABD’nin Mayıs ayından itibaren hiçbir ülkenin İran’dan petrol satın almamasına yönelik kararı oldu. Böylece aralarında Türkiye’nin de bulunduğu sekiz ülkenin, İran’dan petrol alım muafiyetleri sona ermiş oldu. Bunun sonucunda İran’ın yaptırımlar tekrar devreye girmeden önce günlük yaklaşık 2,5 milyon varile yaklaşan petrol ihracatı, önemli ölçüde geriledi.

 

2019’un ikinci yarısında ülkenin petrol ihracatının günlük 400.000 varil civarına düşmesi bekleniyor. Bu gelişmeleri takiben İran ise Hürmüz Boğaz’ını kapatma tehditleriyle gündeme geldi. 2018 yılında günlük yaklaşık 21 milyon varil petrolün geçtiği (dünya petrol üretiminin yaklaşık 5’te 1’i) Hürmüz Boğaz’ı, küresel enerji talebinin karşılanması ve üretimin devamı açısından son derece hayati bir noktada bulunuyor. Sonrasında ise Umman Körfezi’nde iki petrol tankeri saldırıya uğradı. ABD, saldırıdan İran’ı sorumlu tuttu. Haziran ayında İran, ABD’ye ait insansız hava aracını (İHA) düşürdüğünü duyurdu.

 

Tüm bu gelişmeler esnasında ise ekonomileri petrole bağımlı olan Körfez ülkelerinin risk primlerinde ya da halka arz planlamalarında herhangi bir değişiklik olmadı. Suudi Arabistan’ın 5 yıllık kredi temerrüdü takası (CDS) 2018’in Haziran ayında 100 seviyesindeyken Eylül ayı başında 64 seviyesine kadar geriledi. Aynı dönemde Birleşik Arap Emirlikleri’nin 5 yıllık CDS’i ise 86’dan 40’lara kadar düştü. Brent tipi petrolün varil fiyatı ise yaklaşık 77 dolar iken 59 dolara kadar geriledi.

 

Ancak, Suudi Arabistan’a yapılan saldırı ile birlikte hem bölge ülkelerinin risk primlerinde hem de petrol fiyatlarında bir miktar artış oldu. Öte yandan, yaşananlar, Aramco’nun halka arzında, yatırımcıların dikkatini güvenlik ve jeopolitik risklere çekerek daha yüksek bir risk primi talep edilmesine neden olabilir. Nitekim, Suudi Arabistan’ın altyapısının güvenlik risklerine açık olması, halka arz değerlemesinde, risk seviyesinin doğru belirlenmesi konusunda etkili olacaktır. Aramco’nun yüzde 1 ya da yüzde 3’lük hissesinin halka arzının Riyad borsasında 2019’da yapılması planlanıyor.

 

seltem.iyigun@coface.com

 



Bu yazı 624 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Sivasspor 16 10 2 4 34 16 34 +18
2 İstanbul Başakşehir 16 8 2 6 27 16 30 +11
3 Trabzonspor 16 8 3 5 29 17 29 +12
4 Fenerbahçe 16 8 4 4 32 20 28 +12
5 Beşiktaş 16 8 5 3 23 21 27 +2
6 Alanyaspor 16 7 4 5 29 15 26 +14
7 Galatasaray 16 6 4 6 18 15 24 +3
8 Yeni Malatyaspor 16 6 5 5 31 21 23 +10
9 Göztepe 16 6 5 5 19 19 23 0
10 Gaziantep FK 16 6 5 5 25 27 23 -2
11 Denizlispor 16 6 7 3 17 21 21 -4
12 Çaykur Rizespor 16 6 8 2 16 25 20 -9
13 Gençlerbirliği 16 4 6 6 27 28 18 -1
14 Kasımpaşa 16 4 9 3 25 29 15 -4
15 Konyaspor 16 3 7 6 14 22 15 -8
16 Antalyaspor 16 3 8 5 15 28 14 -13
17 MKE Ankaragücü 16 2 9 5 13 32 11 -19
18 Kayserispor 16 2 10 4 14 36 10 -22
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 16 11 2 3 23 11 36 +12
2 Menemenspor 16 8 4 4 21 17 28 +4
3 Akhisarspor 16 7 3 6 21 16 27 +5
4 BB Erzurumspor 16 8 5 3 18 13 27 +5
5 Keçiörengücü 16 6 3 7 14 10 25 +4
6 Ümraniyespor 16 7 5 4 27 24 25 +3
7 Bursaspor 16 8 5 3 23 21 24 +2
8 Fatih Karagümrük 16 6 5 5 20 19 23 +1
9 Altay 16 6 5 5 22 19 23 +3
10 Balıkesirspor 16 6 5 5 16 12 23 +4
11 Adana Demirspor 16 5 5 6 21 17 21 +4
12 Giresunspor 16 5 6 5 17 23 20 -6
13 İstanbulspor 16 4 5 7 26 24 19 +2
14 Altınordu 16 3 7 6 14 20 15 -6
15 Osmanlıspor FK 16 4 9 3 17 25 12 -8
16 Boluspor 16 2 8 6 13 22 12 -9
17 Adanaspor 16 1 9 6 16 28 9 -12
18 Eskişehirspor 16 4 10 2 22 30 5 -8
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa FK 17 13 1 3 47 16 42 +31
2 Samsunspor 17 12 1 4 39 7 40 +32
3 Hekimoğlu Trabzon 17 10 5 2 31 27 32 +4
4 Çorum FK 17 10 6 1 25 20 31 +5
5 Sancaktepe Bld 17 9 5 3 29 15 30 +14
6 İnegölspor 17 8 6 3 26 16 27 +10
7 Pendikspor 17 7 6 4 23 20 25 +3
8 Tarsus İdman Yurdu 17 8 8 1 23 24 25 -1
9 Zonguldak Kömürspor 17 6 6 5 22 22 23 0
10 Hacettepe Spor 17 7 8 2 22 29 23 -7
11 Afjet Afyonspor 17 6 7 4 25 22 22 +3
12 Sarıyer 17 5 6 6 18 19 21 -1
13 Kırklarelispor 17 5 6 6 13 21 21 -8
14 Amed Sportif 17 5 7 5 13 26 20 -13
15 Gümüşhanespor 17 5 9 3 20 24 18 -4
16 Başkent Akademi FK 17 4 10 3 18 24 15 -6
17 1922 Konyaspor 17 4 11 2 19 30 14 -11
18 Şanlıurfaspor 17 0 16 1 4 55 14 -51
Takım O G M B A Y P AV
1 24Erzincanspor 17 10 1 6 25 10 36 +15
2 Serik Belediyespor 17 10 2 5 32 18 35 +14
3 68 Aksaray Belediyespor 17 9 3 5 28 13 32 +15
4 Artvin Hopaspor 17 8 2 7 27 12 31 +15
5 Çatalcaspor 17 6 2 9 26 16 27 +10
6 Karaköprü Belediyespor 17 6 3 8 15 11 26 +4
7 Silivrispor 17 6 5 6 23 19 24 +4
8 Çankaya FK 17 6 6 5 19 20 23 -1
9 Düzcespor 17 6 6 5 11 13 23 -2
10 Buca FK 17 6 6 5 20 24 23 -4
11 Sultanbeyli Bld. 17 5 6 6 17 17 21 0
12 Erzin Spor Kulübü 17 4 5 8 17 16 20 +1
13 Kızılcabölükspor 17 4 6 7 23 24 19 -1
14 Şile Yıldızspor 17 4 7 6 12 14 18 -2
15 Yeni Orduspor 17 2 3 12 6 9 18 -3
16 Yomraspor 17 3 6 8 17 20 17 -3
17 Tokatspor 17 1 13 3 11 34 6 -23
18 Manisaspor 17 0 14 3 11 50 3 -39
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 27/12/2019 Beşiktaş vs Gençlerbirliği
 28/12/2019 MKE Ankaragücü vs Denizlispor
 28/12/2019 İstanbul Başakşehir vs Kasımpaşa
 28/12/2019 Trabzonspor vs Kayserispor
 28/12/2019 Galatasaray vs Antalyaspor
 29/12/2019 Sivasspor vs Göztepe
 29/12/2019 Alanyaspor vs Konyaspor
 29/12/2019 Gaziantep FK vs Yeni Malatyaspor
 29/12/2019 Çaykur Rizespor vs Fenerbahçe
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 27/12/2019 Adanaspor vs Fatih Karagümrük
 28/12/2019 Ümraniyespor vs BB Erzurumspor
 28/12/2019 Balıkesirspor vs Osmanlıspor FK
 28/12/2019 Bursaspor vs Hatayspor
 28/12/2019 Altınordu vs Menemenspor
 29/12/2019 Boluspor vs Eskişehirspor
 29/12/2019 Keçiörengücü vs Akhisarspor
 29/12/2019 İstanbulspor vs Adana Demirspor
 29/12/2019 Altay vs Giresunspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 11/01/2020 Bandırmaspor vs Van Spor
 11/01/2020 Kırşehir Belediyespor vs Eyüpspor
 11/01/2020 Tuzlaspor vs Kastamonuspor
 12/01/2020 Elazığspor vs Bayburt Özel İdare Spor
 12/01/2020 Kahramanmaraşspor vs Uşak Spor
 12/01/2020 Bodrumspor vs Ankara Demirspor
 12/01/2020 Ergene Velimeşe vs Sakaryaspor
 12/01/2020 Kardemir Karabükspor vs Sivas Belediyespor
 12/01/2020 Niğde Anadolu FK vs Etimesgut Belediyespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 11/01/2020 24Erzincanspor vs Serik Belediyespor
 11/01/2020 Çankaya FK vs Buca FK
 11/01/2020 Çatalcaspor vs Tokatspor
 11/01/2020 Şile Yıldızspor vs Karaköprü Belediyespor
 12/01/2020 Yomraspor vs Artvin Hopaspor
 12/01/2020 Erzin Spor vs Silivrispor
 12/01/2020 Kızılcabölükspor vs Düzcespor
 12/01/2020 Manisaspor vs Sultanbeyli Bld.
 12/01/2020 68 Aksaray Belediyespor vs Yeni Orduspor
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar
NAMAZ VAKİTLERİ
GÜNLÜK BURÇ
HABER ARA
YUKARI