Bugun...



'Kriz, tıpkı kalp krizi gibidir ve uzun sürmez'

Türkiye’nin içinden geçtiği ekonomik koşullarda uzun süredir belirgin bir iyileşme görünmüyor.

facebook-paylas
Güncelleme: 17-01-2020 00:00:28 Tarih: 12-01-2020 16:15

'Kriz, tıpkı kalp krizi gibidir ve uzun sürmez'

Geçmişte yaşanan 1994 krizi, 2000 Kasım bankacılık krizi, 2001 Şubat krizi, 2009 küresel finans krizi gibi dönemlerde özellikle istihdam göstergeleri bugünkü kadar uzun soluklu bozulmamıştı.

 

Buna karşılık geçmiş krizlerdeki kadar sert bir küçülme de henüz yaşanmış değil. Bu koşullar akıllara içinden geçilen süreç bir ekonomik kriz mi yoksa daha uzun soluklu bir ekonomik buhran/bunalım mı sorusunu da beraberinde getiriyor.

 

Bu soruyu ülkenin önde gelen iktisatçılarına sorduk.

 

Cevaplar, içinden geçilen sürecin bir ekonomik buhran olarak tanımlanmasının daha doğru olduğunu işaret ediyor.

 

İşte uzmanların görüşleri…

 

Prof. Dr. Yalçın Karatepe (BirGün Gazetesi Yazarı, Ankara Üniversitesi)

 

2018 yılı ortasından beri Türkiye ekonomisinde yaşananların tanımlamak için kullanılacak sözcük krizdir. İşsizliğin yüzde 14’ün üzerinde seyrettiği, yıllık ortalama enflasyonun yüzde 15’in üzerinde olduğu, ekonomik küçülmenin yaşandığı bir dönemi başka türlü tanımlayamazsınız. Yakın zamanda da bu seviyelerden çıkış olasılığı pek görünmüyor. Bunun böyle olduğunu anlamak için iktisatçılara sormaya gerek yok. Son bir yıl içerisinde işini kaybetmiş bir milyon kişiye ya da kredi borçlarını ödeyemediği için konkordato ilan eden ya da iflas edenlere veya kullandırdığı kredileri tahsil edemeyen bankacılara bu dönemi nasıl tanımlıyorsunuz diye sorun. Onların vereceği yanıt bundan farklı olmayacaktır.

 

Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu (BirGün Gazetesi Yazarı, Altınbaş Üniversitesi)

 

İçinden geçtiğimiz süreç kesinlikle faiz oranlarını değiştirerek veya bütçe dengeleriyle oynayarak içinden sıyrılabilecek konjontürel bir kriz değildir. Üretim yapısından, sermaye birikim sürecinden, bunlara ek olarak başkanlık sistemiyle kurumsal yapıların çöküşüne, liyakatin kaybolmasına, kuvvetler ayrılığı ilkelerinin ortadan kalkmasına dayanan yapısal bir krizdir . Dolayısıyla başkanlık sistemi içerisinde çözülmesi olanaklı değildir. Toplumsal muhalefetin yetersizliği bunun sistemik bir krize dönüşerek bir rejim değişikliğinin önünü açmasına engeldir. Bu nedenlerle uzun süreli, ekonominin sürünme halinin uzadığı, başta işsizlik temel göstergelerin bir türlü düzelmediği yıpratıcı bir süreç öngörüyorum.


Cüneyt Akman (Halk TV, İktisatçı, Yazar)

 

Buhran kelimesi 1873 Büyük ekonomik krizi dolayısıyla Fransızca ve İngilizce kriz kelimesini karşılamak adına Cevdet Paşa ve ekibi tarafından ilk defa kullanıldı. Yani krizin tam karşılığıdır. Bunalım ya da depresyon ise biraz daha farklı. Kriz tıpkı kalp krizi gibidir ve uzun sürmez. Buna karşılık bunalım ya da depresyon kriz sonrasında hızla iyileşmediğinizde içine düştüğünüz çöküntü dönemidir. Hem maddi hem de manevi bir çöküntü. Şu anda olan nispeten hafif seyreden bir depresyon surecidir. Tıpkı futbolda “atamayan yer gibi” ekonomide de eğer makul bir sürede depresyondan çıkış başarılamazsa yüksek ihtimalle yeni bir kriz gelir. O nedenle acil ve suni değil, gerçek bir krizle mücadele paketi uygulamaya konulmalıdır.

 

Prof. Dr. Öner Günçavdı (İstanbul Teknik Üniversitesi)

 

Kanımca ülkemizdeki sorun 2001 yılındaki gibi IMF ve Dünya Bankası destekli basit bir reform programı ile halledilecek bir problem değildir. Bugünkü sorunlar iktisadi bir sorun olarak görünse de, temelinde bir yönetim sorunudur; bir “politik” sorundur. Basit maliye ve para politikaları ile halledilemez. Sisteme yönelik eleştirileri içeren, çok daha kapsamlı tedbirleri gerekli kılmaktadır. Zaten mevcut iktidar da, karşı karşıya kaldığı sorunları çözebilmek için mevcut neoliberal politikalara zıt tedbirler alarak, sisteme yönelik üstü kapalı eleştiriler yöneltmekte. Ancak bu eleştiriler ve beraberinde uygulanılan problemler bugün maruz kaldığımız düşük büyüme, gelir eşitsizliği ve yoksulluk gibi problemleri gidermeyi amaçlamamaktadır. Aksine, bu yeni uygulamalar sistemin mevcut sorunlarının daha da derinleşmesine yol açmaktadır. Böylece siyasi manada da değişimi içeren geniş kapsamlı, sistemik bir problem olarak karşımıza çıkmaktadır.


İbrahim Kahveci (Karar Gazetesi, İktisatçı, Yazar)

 

Bir sorun veya kriz sadece stok rakamlarla değil akım yani süre ile de ilgilidir. Mesela işsizlik sadece stok oran ile açıklanamaz: Türkiye'de yaşanan son ekonomik durum yüksek işsizlik ve daha da önemlisi uzun süreli bir işsizlik olarak ortaya çıkmıştır. Bu ise; bir kriz ile değil bir buhran ile ancak izah edilebilir. Düşük büyüme, yükselen veya en azından düşmesi beklenmeyen mevcut işsizlik ile bizi uzun ve bunaltıcı bir ekonomik tablo beklemektedir.

 

Doç. Dr. Baki Demirel (Yalova Üniversitesi)

 

Türkiye'nin hali hazırdaki durumunun ekonomik buhran olduğunu düşünmüyorum. Mevcut makro veriler uzun sokulu bir durgunluk olduğu yönünde. Fakat ekonomi politikalarımızın sorunlara değil de sorunların sonuçlarını ötelemeye yönelik olması özellikle kur ve faizin uzun süredir baskılanması ve enflasyona yönelik gerçekçi politikalardan uzaklaşmamız bu krizin bir buhrana dönüşmesine yol açabilir. Bundan kaçınmanın yolu enflasyona odaklı ve kamu bütçe disiplini amaçlayan ve özel sektör borçlarına ilişkin gerçekçi bir yapılandırma ve uzun vadeli (makro) planlamadır.


Dr. Ali Rıza Güngen (Türk Sosyal Bilimler Derneği)

 

Ekonomik buhran yıllara yayılan bir daralma anlamına geliyor. Türkiye'deki kriz henüz bir buhrana dönüşmedi. Ancak son kırk yıldaki her kriz gibi çok ağır toplumsal sonuclar doğurdu/doğuruyor. Bir ekonomik buhran içinde olmamamız yüksek bedel odemedigimiz anlamına gelmiyor. Ayrıca krize verilen yanıt yeni bir refah ve büyüme modeli olmadığı için mükerrer çöküşler ve bir buhran ihtimali mevcut. Bir buhrandan ziyade bir buhranın eşiğindeyiz demek daha doğrudur.

 

Dr. Oğuz Demir (İstanbul Ticaret Ünviversitesi)

 

Kriz bir şok halidir. Ciddi bir etki yaratır ve o etkilerin ortadan kalkması her ne kadar zaman alsa da şok atlatıldıktan sonra kriz öncesi döneme dönüş söz konusu olabilir. Ancak Türkiye ekonomisinin ucuz ve bol para döneminde yaşadığı dönüşüm bir kriz halinden öte uzun soluklu bir buhrana işaret ediyor. Bu buhran ne kadar çabuk anlaşılırsa çıkış da o kadar kolay olabilecekti. Ancak siyaseti odağına alan, karşılığı olmayan kazanca alışmış, borçlanmayı temel alan bir ekonomik düzen yaratıldı ve bu buhranı reddetmek bu düzenin bir süre daha zaman kazanması için en kolay strateji. Paranın bir miktar akışının durması bile bu sistemi darmadağın etmeye yetiyor. Oldukça kırılgan bir mekanizma bu kurulan. Hızla sistemin bağımlılıklarının tedavi edilmesi, fırsat eşitliğini temel alan bir ekonomik altyapının inşa edilmesi gerekiyor. Aksi takdirde geçici iyileşmeler sadece buhranın daha uzun bir zaman daha devam etmesine neden olacak.


Prof. Dr. Veysel Ulusoy (Yeditepe Üniversitesi)

 

İçinde yaşadığımız ekonomik süreçte artık üretim ve tüketim kanallarında hemen her olumsuzluk bir yapışkan hal aldı. Diğer bir ifadeyle, 2 yıla yaklaşan kriz sürecinde enerjimizin çoğunu krizi kabullenmek/reddetmek üzerinde harcandı. Böyle devam ettiği takdirde bu krizin ekonomiyi bir ani duruşa sürüklemesi kaçınılmaz. Durumu sadece %7-8’lere varan ABD dolarının oynaklığı ile yorumlamayı, reel ekonomiyi bir kenarda tutarsak, korkarım en çok işgücü piyasası ve mutfak bundan etkilenecektir. Bunun da doğal sonucu, gelecek kuşaklara yüklediğimiz borç ile onları devamlı surette krizlere açık bir toplum haline getirmek olacaktır. Bu günü kurtarmanın alternatif maliyeti gelecek kuşaklara borç aktarmak olmamalıdır

 

Dr. Murat Kubilay (Finans Uzmanı, Yazar)

 

2018’de patlak veren krizin henüz 2 yılını bile doldurmadık fakat rekor işsizlik ve satın alma gücünde keskin bir düşüş gözlemliyoruz. Üstelik tüm bu süre boyunca küresel risk iştahı yüksekti, piyasalar yurtdışında ralliye devam etti. Hükumetin TCMB’nin yedek akçesine göz dikecek duruma düştüğünü ve çırpınırcasına bedelli askerlik, imar affı ve vergi affıyla para aradığını hep beraber gördük; fakat sonrasına varlık fonu hariç pek bir şey bırakmadılar.


Bundan sonra ne olabilir?

 

Daha küresel piyasalardaki çatırdamaya denk geleceğiz, hükumetin bütçenin yakasını tek seferlik gelirlerle de bir araya getiremeyişini izleyeceğiz, kim bilir belki de S-400 ve Halkbank ile birlikte yaptırımların başlamasını ve ülkenin çok daha başka bir evreye girişine tanıklık edeceğiz. Tüm bunların sonucunda bir durgunluk veya kriz değil; bunların çok ötesinde uzun ve derin bir bunalımın, yani ekonomik buhranın içinde olduğumuzu anlayacağız.

 

1994-2001 arasını hatırlayanlar, yaklaşmakta olanı hatırlayabilirler; ama onlar dahi bütünüyle anlayamazlar çünkü böylesini hiç yaşamadılar.

 

Birgün







Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER EKONOMİ Haberleri

Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Sivasspor 16 10 2 4 34 16 34 +18
2 İstanbul Başakşehir 16 8 2 6 27 16 30 +11
3 Trabzonspor 16 8 3 5 29 17 29 +12
4 Fenerbahçe 16 8 4 4 32 20 28 +12
5 Beşiktaş 16 8 5 3 23 21 27 +2
6 Alanyaspor 16 7 4 5 29 15 26 +14
7 Galatasaray 16 6 4 6 18 15 24 +3
8 Yeni Malatyaspor 16 6 5 5 31 21 23 +10
9 Göztepe 16 6 5 5 19 19 23 0
10 Gaziantep FK 16 6 5 5 25 27 23 -2
11 Denizlispor 16 6 7 3 17 21 21 -4
12 Çaykur Rizespor 16 6 8 2 16 25 20 -9
13 Gençlerbirliği 16 4 6 6 27 28 18 -1
14 Kasımpaşa 16 4 9 3 25 29 15 -4
15 Konyaspor 16 3 7 6 14 22 15 -8
16 Antalyaspor 16 3 8 5 15 28 14 -13
17 MKE Ankaragücü 16 2 9 5 13 32 11 -19
18 Kayserispor 16 2 10 4 14 36 10 -22
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 16 11 2 3 23 11 36 +12
2 Menemenspor 16 8 4 4 21 17 28 +4
3 Akhisarspor 16 7 3 6 21 16 27 +5
4 BB Erzurumspor 16 8 5 3 18 13 27 +5
5 Keçiörengücü 16 6 3 7 14 10 25 +4
6 Ümraniyespor 16 7 5 4 27 24 25 +3
7 Bursaspor 16 8 5 3 23 21 24 +2
8 Fatih Karagümrük 16 6 5 5 20 19 23 +1
9 Altay 16 6 5 5 22 19 23 +3
10 Balıkesirspor 16 6 5 5 16 12 23 +4
11 Adana Demirspor 16 5 5 6 21 17 21 +4
12 Giresunspor 16 5 6 5 17 23 20 -6
13 İstanbulspor 16 4 5 7 26 24 19 +2
14 Altınordu 16 3 7 6 14 20 15 -6
15 Osmanlıspor FK 16 4 9 3 17 25 12 -8
16 Boluspor 16 2 8 6 13 22 12 -9
17 Adanaspor 16 1 9 6 16 28 9 -12
18 Eskişehirspor 16 4 10 2 22 30 5 -8
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa FK 17 13 1 3 47 16 42 +31
2 Samsunspor 17 12 1 4 39 7 40 +32
3 Hekimoğlu Trabzon 17 10 5 2 31 27 32 +4
4 Çorum FK 17 10 6 1 25 20 31 +5
5 Sancaktepe Bld 17 9 5 3 29 15 30 +14
6 İnegölspor 17 8 6 3 26 16 27 +10
7 Pendikspor 17 7 6 4 23 20 25 +3
8 Tarsus İdman Yurdu 17 8 8 1 23 24 25 -1
9 Zonguldak Kömürspor 17 6 6 5 22 22 23 0
10 Hacettepe Spor 17 7 8 2 22 29 23 -7
11 Afjet Afyonspor 17 6 7 4 25 22 22 +3
12 Sarıyer 17 5 6 6 18 19 21 -1
13 Kırklarelispor 17 5 6 6 13 21 21 -8
14 Amed Sportif 17 5 7 5 13 26 20 -13
15 Gümüşhanespor 17 5 9 3 20 24 18 -4
16 Başkent Akademi FK 17 4 10 3 18 24 15 -6
17 1922 Konyaspor 17 4 11 2 19 30 14 -11
18 Şanlıurfaspor 17 0 16 1 4 55 14 -51
Takım O G M B A Y P AV
1 24Erzincanspor 17 10 1 6 25 10 36 +15
2 Serik Belediyespor 17 10 2 5 32 18 35 +14
3 68 Aksaray Belediyespor 17 9 3 5 28 13 32 +15
4 Artvin Hopaspor 17 8 2 7 27 12 31 +15
5 Çatalcaspor 17 6 2 9 26 16 27 +10
6 Karaköprü Belediyespor 17 6 3 8 15 11 26 +4
7 Silivrispor 17 6 5 6 23 19 24 +4
8 Çankaya FK 17 6 6 5 19 20 23 -1
9 Düzcespor 17 6 6 5 11 13 23 -2
10 Buca FK 17 6 6 5 20 24 23 -4
11 Sultanbeyli Bld. 17 5 6 6 17 17 21 0
12 Erzin Spor Kulübü 17 4 5 8 17 16 20 +1
13 Kızılcabölükspor 17 4 6 7 23 24 19 -1
14 Şile Yıldızspor 17 4 7 6 12 14 18 -2
15 Yeni Orduspor 17 2 3 12 6 9 18 -3
16 Yomraspor 17 3 6 8 17 20 17 -3
17 Tokatspor 17 1 13 3 11 34 6 -23
18 Manisaspor 17 0 14 3 11 50 3 -39
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 27/12/2019 Beşiktaş vs Gençlerbirliği
 28/12/2019 MKE Ankaragücü vs Denizlispor
 28/12/2019 İstanbul Başakşehir vs Kasımpaşa
 28/12/2019 Trabzonspor vs Kayserispor
 28/12/2019 Galatasaray vs Antalyaspor
 29/12/2019 Sivasspor vs Göztepe
 29/12/2019 Alanyaspor vs Konyaspor
 29/12/2019 Gaziantep FK vs Yeni Malatyaspor
 29/12/2019 Çaykur Rizespor vs Fenerbahçe
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 27/12/2019 Adanaspor vs Fatih Karagümrük
 28/12/2019 Ümraniyespor vs BB Erzurumspor
 28/12/2019 Balıkesirspor vs Osmanlıspor FK
 28/12/2019 Bursaspor vs Hatayspor
 28/12/2019 Altınordu vs Menemenspor
 29/12/2019 Boluspor vs Eskişehirspor
 29/12/2019 Keçiörengücü vs Akhisarspor
 29/12/2019 İstanbulspor vs Adana Demirspor
 29/12/2019 Altay vs Giresunspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 11/01/2020 Bandırmaspor vs Van Spor
 11/01/2020 Kırşehir Belediyespor vs Eyüpspor
 11/01/2020 Tuzlaspor vs Kastamonuspor
 12/01/2020 Elazığspor vs Bayburt Özel İdare Spor
 12/01/2020 Kahramanmaraşspor vs Uşak Spor
 12/01/2020 Bodrumspor vs Ankara Demirspor
 12/01/2020 Ergene Velimeşe vs Sakaryaspor
 12/01/2020 Kardemir Karabükspor vs Sivas Belediyespor
 12/01/2020 Niğde Anadolu FK vs Etimesgut Belediyespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 11/01/2020 24Erzincanspor vs Serik Belediyespor
 11/01/2020 Çankaya FK vs Buca FK
 11/01/2020 Çatalcaspor vs Tokatspor
 11/01/2020 Şile Yıldızspor vs Karaköprü Belediyespor
 12/01/2020 Yomraspor vs Artvin Hopaspor
 12/01/2020 Erzin Spor vs Silivrispor
 12/01/2020 Kızılcabölükspor vs Düzcespor
 12/01/2020 Manisaspor vs Sultanbeyli Bld.
 12/01/2020 68 Aksaray Belediyespor vs Yeni Orduspor
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar
NAMAZ VAKİTLERİ
GÜNLÜK BURÇ
HABER ARA
YUKARI YUKARI