Bir ülke düşünün.

Tarihsel kökleriyle, Asya’nın derinliklerine uzanıyor.

Aynı dili konuştuğu halklarla;
ortak bir geçmişi, benzer alfabesi, benzer acıları ve özlemleri var.

Coğrafi olarak;

Avrupa ile Asya'nın tam kesişiminde, bir jeopolitik köprü konumunda.

Ve bu ülke,

kendi doğal uzantısı olan Orta Asya'da

yaşanan büyük jeopolitik dönüşüm sırasında...

sahanın dışında.

Bahsettiğim ülke, elbette; Türkiye.

2022’de başlayan Ukrayna Savaşı;

Rusya'nın bölgede kurduğu, eski Sovyet gölgesini geri çekti.

Orta Asya ülkeleri – Kazakistan, Özbekistan, Kırgızistan, Türkmenistan ve Tacikistan –

yeni ortaklıklar, yeni güç dengeleri, yeni ekonomik merkezler aramaya başladı.

Çin, zaten; bölgede ağır bir ekonomik aktör.

Amerika, Rusya’nın boşalttığı alana; yumuşak gücüyle sızmaya çalışıyor.

Ama ne yazık ki; bu yeniden şekillenen masada,

Türkiye'nin sesi; ya duyulmuyor, ya da çok az çıkıyor.

Oysa Hikâyenin Başlangıcı Farklıydı

1990'ların başında, Sovyetler yıkıldığında;

Türkiye Cumhuriyeti belki de en çok, bu coğrafyada umut uyandırmıştı.

“Ağabey Türkiye”, “Ankara modeli kalkınma” söylemleriyle;
TİKA, TRT, üniversiteler, iş insanları Orta Asya’da seferberlik başlatmıştı.

THY ilk uçuşları; Almatı'ya, Taşkent'e yapmıştı.

Türk liseleri, Türk televizyon dizileri, Türk inşaat şirketleri bölgeye girmişti.

Ama sonra; 2010’lara gelinirken, işler yavaşladı.

İçeride artan siyasi gerilimler, dış politikada zikzaklar ve ekonomik kırılganlıklar,

Türkiye’nin bu coğrafyadaki “istikrarlı partner” algısını zedeledi.

2020’lere geldiğimizde ise; çok daha acı bir gerçekle karşı karşıyayız:

Türkiye artık, davetli bile değil.

Peki Ne Kaçırıyoruz?

Orta Asya, sadece nostaljik bir “Turan” rüyası değil;

Bu bölge:
• Trilyon dolarlık doğal kaynaklara sahip.
• Yeni İpek Yolu’nun tam ortasında yer alıyor.

  Çin’in, Kuşak ve Yol Girişimi (BRI) kapsamında,
  1 trilyon dolara yakın altyapı yatırımı yaptığı bir merkez.
• Nüfusu genç, kentleşme oranı artıyor,

  enerji, lojistik, dijital altyapı ve finans sektörü hızla büyüyor.

Kazakistan; 2025’e kadar yenilenebilir enerjiye,

45 milyar dolar yatırım yapmayı planlıyor.

Özbekistan; e-ticaret ve fintech için 3 milyar dolarlık uluslararası fon çekti.

Türkmenistan; doğalgaz ihracatını, Çin dışında Avrupa’ya da yönlendirmek istiyor.

Ve Türkiye; bu sürecin neresinde?

Ne yazık ki; seyirci koltuğunda.

Oysa Ne Olabilirdi?

Türk Devletleri Teşkilatı;

birkaç yıl öncesine kadar, bölgenin siyasi entegrasyonu için büyük bir umut taşırken;

şimdi, yalnızca; sembolik zirveler ve bildiri metinlerinden ibaret görünüyor.

Ekonomik entegrasyon adına atılan adımlar ise;
ya kâğıt üzerinde kaldı ya da bölge ülkeleri tarafından ciddiye alınmadı.

Çünkü; Türkiye’nin sunduğu model, artık; ekonomik açıdan da cazip değil.

Kur oynaklığı, yüksek enflasyon, siyasi belirsizlikler ve

kurumlara olan güvenin zedelenmiş olması;
Türkiye'yi, dış politika anlamında da zayıf bir aktör hâline getirdi.

Kazakistan gibi bölgenin büyük oyuncuları;

yatırım partneri olarak, artık; Almanya’yı, Güney Kore’yi, Çin’i tercih ediyor.

Çünkü; onlar sadece tarih anlatmıyor, aynı zamanda yatırım getiriyor, istikrar sunuyor.

Sonuç Yerine: Kaybolan Coğrafyalar

Orta Asya, Türkiye için hâlâ büyük bir fırsat.

Ama; bu fırsat, sadece;

dil birliğiyle, mitolojik çağrışımlarla ve diplomatik jestlerle kazanılamaz.

İstikrar, güven, ekonomi politikası ve tutarlılık gerekir.

Bugün ne yazık ki;
Türkiye'nin dış politikadaki pozisyonu,

ekonomik gücünden daha büyük bir illüzyona dayanıyor.

Ve o illüzyon, giderek soluyor.

Bu yazıda yer alan değerlendirmeler,

herhangi bir yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.

Ama, şu kadarını söyleyelim:

Jeopolitik fırsatlar, hisse senedi gibi değildir.

Günü geldiğinde almazsan, başkası alır.

Ve sen, sonsuza dek; izleyen olursun.

sezerkoyun@cratone.com