22.02.2018,17:39
İstanbul
Dolar
Euro
Altın
İmkb
Türk Arkeoloji Tarihi üzerine...
3082016-img-20160830-wa0003-142903.jpg
YELDA YALAMAN
10 Kasım’ın ardından…

1800'lü yılların başından itibaren gözlerini tüm açlığı ile doğu dünyasına diken Avrupa; başta Osmanlı toprakları olmak üzere tüm Avrasya coğrafyasına gönderdiği elçilerinin yanına kendi alanlarında tanınmış edebiyatçı, tarihçi, ressam, arkeolog ve seyyahlarını da katarak yeni bir dönem başlatır.


Amaçları; bu zengin toprakları öncelikle tanımak, ardından yeni bir bilinçle kurgulamak ve nihayetinde yönetmektir. Oriantalizm denilen bu yeni durum; görünüşte duygusal bir sanat akımı olarak yansıtılırken; aslında kökeni 1492'de İspanya'nın topraklarındaki Müslüman ve Yahudileri sınır dışı etmeleri ile başlar. Yani doğunun gizemli dünyasına duyulan bir romantizmin çok ötesinde, aslında bir siyasi ideolojidir Oriantalizm...

Avrupalı elçilerin yanında bu topraklara gelen pek çok görevli arkeolog; "talan etme" mantığı ile tüm Ön Asya, Kuzey Afrika, Orta Asya, Anadolu ve Yunanistan'ı köstebek yuvasına çevirir. Pek çok antik kent ortaya çıkarılır çıkarılmasına. Ancak pek çok gözde eser de vatanlarından koparılarak, Avrupa'ya taşınır ve  Louvre, British gibi pek çok büyük müzenin çekirdeği bu zaman diliminde oluşur.

 

Osman Hamdi Bey
Talan 1874 yılına dek sürer... Sonra Osman Hamdi Bey diye birisi çıkar ortaya. Bana göre Osman Hamdi bu coğrafyanın yetiştirdiği en gözde kültür insanları arasında bir mücevher gibi parlar ve parlayacaktır. 

Avrupalıların deyimi ile tam bir Rönesans insanıdır kendisi. Müzeci, arkeolog, ressam, öğretmen, idareci... Hayatı boyunca pek çok mesleki şapkasını başarı ve onurla taşır.

Osman Hamdi Bey'in; 1874 tarihli Asar-ı AtikaNizamnamesi’ni 1883 yılında yeni baştan düzenleyerek, eserlerin yurt dışına çıkarılmasını yasaklayan maddeler koydurması, Türk Arkeoloji Tarihi için bir milat olur. Bu nizamname ile birlikte artık antik kentler, bir kültür ve  bilim insanının koruması altındadır.

Arkeoloji tarihimizin ilk bilimsel kazıları O'nunla başlar. İlk olarak 1881 yılında Almanlar tarafından keşfedilen Nemrut Tümülüsü'nü 1883'te kazmaya başlar. Ardından 1887 Sayda (Sidon Antik Kenti) ve 1891-92 yıllarında LaginaHekate Kutsal Alanı içindeki propylon(anıtsal giriş), tapınak ve stoada (çarşılarda dükkan bölümlerinin yer aldığı koridor)  kazılar yapar. Ardından 1892 yılına dek bulunmuş ve o güne kadar toplanmış eserler ile kendisinin bulduğu heykel, lahit, kabartma gibi buluntuları İstanbul Arkeoloji Müzesi'ne götürür.

 

Mustafa Kemal ATATÜRK
Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra Osman Hamdi Bey'in arkeolojik çalışmalar alanındaki misyonunuMustafa Kemal Atatürk bu kez çok farklı bir anlayışla üstlenir.

Avrupa 19.yy'da "batı merkezli bir tarih anlayışı" ile kendi kökenlerini oluşturmak adına köklerini dayandıracağı merkezler aramış ve bu uğurda Yunan Uygarlığı'nı seçmiştir. Her yeni görüş, keşif, bilimsel buluş hangi dönemde olursa olsun hep MÖ 5. 4. ve 3. yy'a yerleştirilir. Bu tavırla tarih yeniden Avrupalılarca yazılır ve 3. dünya ülkelerine dikte ettirilir. Okullarda bu görüş doğrultusunda yazılmış kitaplar ders kitabı olarak okutturulmaya başlanır.

İşte Atatürk bu noktada olanların farkındadır ve sırf bu yüzden Türkiye'de unutulmuş olan "Eski Çağların Tarihi"ne önem verir. Bu manada Anadolu'nun eski kültürlerine önem verip dikkatleri bu yöne çeker ve arkeologları göreve çağırır.

Bu nedenle;
-1933 yılında Ankara Ahlatlıbel, İznik Surları kazıları,
-1934-Topkapı Sarayı, Khora Manastırı Kilisesi (Kariye Camii) ve Aya Sofya için restorasyon emri ve müze kararı,
-1935- Alacahöyük kazılarına devam emri ve TTK bütçesinden ödenek tahsisi,
-1936- Prof. Dr. Arif Müfit Mansel ile Trakya Kazıları,
-Almanlar tarafından yapılan Bergama Asklepion kazılarına yakın ilgi ile ziyaret,
-Antalya Aspendos Tiyatrosu restorasyon emri ile ülke sınırları dahilinde pek çok arkeolojik kazının başlatılması, mevcutların devamı için öncülük eder.

Bu yüzden O'nun Türk milletinin geçmişine verdiği önem; bir ırkçılık anlayışı değil, tamamen kültür kökenli bir yaklaşımdır.


İşte bu nedenle Türk Arkeoloji tarihi, Mustafa Kemal Atatürk'e çok şey borçludur...

 

yalamanyelda@hotmail.com


YORUMLAR
Yorumunuz editörlerimiz tarafından incelendikten sonra yayınlanacaktır. Toplam Yorum 0 | Onay Bekleyen Yorum 0

YazıYorum
Türkiye reel sektör bazında konsantrasyonunu ihracata bağlamış durumda. Elbette bunun önemini yok sayacak değilim.
Diğer Yazarlar
Türkiye ekonomisinin temeli % 99.8 KOBİ’lerimize bağlı.
Truva’nın Unesco Dünya Kültür Mirası listesine girişinin 20. yılı olan 2018; ülkemizde “Truva Yılı” ilan edildi.
AKP Genel Başkanı Tayyip Erdoğan, 13 Şubat 2018’de yaptığı konuşmada, “Bizim için Afrin neyse Ege’deki, Kıbrıs’taki haklarımız da odur. Savaş gemilerimiz, Hava Kuvvetlerimiz, gerektiğinde her türlü müdahaleyi yapmak için yakın takipteler” dedi.
Haber programında Zeytindalı Harekâtı için Afrin’e giden Mehmetçikleri izliyorum.
Ne yapmalıyız, yapabiliriz? Aydınlara düşen görevler ne olur?
Sezon başından bu yana ön görülen ve tahmin edildiği gibi, büyük takımların zor – kolay maç periyotları sonucunda 3 büyüklerin puanlarının eşitleneceği öngörüsü sonunda gerçekleşti.
Dünyanın bir bütün olduğu günümüzde, bilimsel verilerden yararlanmanın vakti gelmiştir.
Aşırı sağcı Almanya için Alternatif (AfD) Partisi’ndeki siyasetçiler başta olmak üzere Türk karşıtı olarak yorumlanabilecek söylem yükselişe geçti.
Kaçak su bedellerini kim ödüyor?
Yavaş yavaş kişilik değiştiriyorum; yeni kişilikler yaratma, taklit etmenin, dünyayı anlamanın ya da dünya anlaşılabilirmiş gibi yapmanın yeni tarzlarını yaratma yeteneğimle zenginleşiyorum (evrim burada olsa gerek)." diyor Pessoa..
Bir meslek sahibi olmak mı yoksa dünyayı keşfetmek mi?