21.11.2017,00:14
İstanbul
Dolar
Euro
Altın
İmkb
Dünyadaki ilk ekonomik krizi yaşayan imparatorluk: Roma
3082016-img-20160830-wa0003-142903.jpg
YELDA YALAMAN
Roma İmparatorluğu ile ilk enflasyon…

Ülkemizin gündeminde her dönem illa ki kendine yer bulan ve adeta insanımızın yazgısı haline gelen Ekonomik Kriz kavramı aslında hiç de yeni değil…

 

Para, antik dünyada Lidyalılardan itibaren merkezi otoritenin en önemli sembolü oldu. Romalılar için ise, bir sembolün ötesinde artık bir varlık sebebiydi.

 

MÖ 27-MS 19 yıllarında hüküm süren AugustusCaesar Roma’nın en güçlü hükümdarı olmanın yanı sıra Roma’yı en geniş topraklarına kavuşturan imparatordu. Augustus zamanında altın ve gümüşün belirli oranlarda bir araya getirilmesiyle basılan standart paralar ile birlikte artık “Oranlı Para Politikası Sistemi” de başlamış oluyordu. Ayrıca bu yıllarda Roma öylesine genişlemişti ki, bilinen antik dünyada kazanılacak zengin toprak parçası kalmadığı için sistem de çökmeye başladı.

 

MS 64 yılında Neron;  nelere mal olacağını bilmeden Roma’nın biriken borçlarına çözüm olabilmesi umuduyla yeni bir uygulama başlattı. Artık her bir Roma sikkesinin içinde standart oranlarda bulunan altın ve gümüş miktarı azaltılacaktı. Yani aynı miktardaki değerli metalden çok daha fazla para basılabilecek ve imparatorluk borçlarını ödeyebilecekti. Ancak umulan olmadı. Paranın içindeki altın ve gümüşün azaldığını anlayan halk mal ve hizmetlerin fiyatlarını arttırdı. İmparator da paranın değerini tekrar düşürmek zorunda kaldı. Bu kısır döngüde tüm malların değeri 200 yılda 70 kat artarak MS 3. yüzyıldaki “Büyük Ekonomik Kriz” e giden süreç, daha MS 1. yüzyılda başlamış oldu. Hatta bu süreç Büyük Roma İmparatorluğu’nun yıkılması ile sonlanacaktı.

 

Böylelikle insanlık ilk enflasyon ile MS 1. YY’da tanıştı. 2000 yıl sonra bizler hala aynı ekonomik krizleri bu kez “makro düzeyde”tüm dünyayı saranbüyük sıkıntılar içinde yaşamaktayız.

 

İlk hiperenflasyon…

Bugün hala çözümünü bulamadığımız enflasyon ile başa çıkabilme konusundaki ilk çalışmaları da yine bir Romalı imparator olan Diocletianuskendi döneminde (284-305) başlattı. Çünkü 3. yüzyılın ikinci yarısında Roma İmparatorluğu’nun erken dönemlerdeki güçlü para politikası sistemi çökmüş ve ekonomik yaşam ağırlıklı olarak tekrar takas yöntemi ile yaşatılmaya çalışılmıştı. Bu da işe yaramayınca Roma’da fiyatlar hiç olmadığı kadar yüksek bir artış trendine girerek ilk kez hiperenflasyon dönemi başlamıştı. Artık imparatorluk vergi dahi toplayamaz hale gelmişti. Çünkü paranın alım gücü çok azalmıştı. Bu ciddi enflasyonun  nedenleri arasında sonu gelmeyen savaşlar, genişletilen ordunun ihtiyaçları, Nicomedia’daki (İzmit) yeni Saray inşası, bürokrasi ve hiç de üretken olmayan binaların inşası için yapılan büyük harcamalar da önemli yer tutmaktaydı.

 

“Tavan Fiyatlar Fermanı” ve Dünyanın İlk Borsa Binası.

Diocletianus bu kötü gidişe son vermek adına bir önlem paketi hazırlamıştı. Paketin en önemli halkası 301 yılında yayınlanan “Tavan Fiyatlar Fermanı”dır. Bu fermanda 1200’ün üzerindeki mal ve hizmet ile maaşlar için maksimum rakamlar belirlenmiş, uymayanlara da sürgün ya da ölüm cezası getirilmişti.

 

Söz konusu ferman metni;  Eskiçağ dünyasına ait ekonomi tarihinin en uzun metnidir. Latince yazılmış resmi metin ile Grekçe kopyalarından hareketle metnin tamamına ulaşılmıştır.

 

Ferman’ın Afrodisias’taki Latince metninden başka bir örnek daha ülkemizde bulunmaktadır. Bu örnek Roma’nın yerel yöneticileri tarafından halka duyurulmak üzere yazdırılmış olan ferman örneğidir..Kütahya’ya 54 Km uzaklıktaki Çavdarhisar’da bulunan Aizonoi Antik Kenti’nde yer alan dünyanın ilk borsasının duvarlarına yazılmış olan bu ferman metin; bugün de rahatlıkla görülebilmektedir. MS 2. YY’da balık ve et ürünlerinin satıldığı bir yer olarak yaptırılan bu yuvarlak planlı bina ile birlikte tüm kentin bulunuş öyküsü de ilginç. 1970 tarihli Gediz Depremi’nin ardından bir kısım yıkıntıları ortaya çıkınca, başlatılan arkeolojik kazılar ile kent  gün ışığına çıkarılmıştır.

Aizonoi kentinde Tavan Fiyatlar Fermanı’nın yazılı olduğu Borsa Binası ve İmparator Diocletianus

 

İşte 301 yılında yürürlüğe giren ve pek çok Roma eyaleti gibi burada da söz konusu yuvarlak yapının duvarlarına da kazınmış olan “Tavan Fiyatlar Fermanı”da ne yazık kiistenen etkiyi yaratamamış, kısa bir süre sonra eskisinden çok daha güçlü bir ekonomik kriz baş göstermiştir.  Halk fermanın yayınlanmasından sonra bu kez mal stoklamaya başlamış, fiyatların istedikleri oranlara kadar yükselmesini beklemiş ve bu şartlar oluşunca da satışa sunmuşlardır.

 

Ferman; yeryüzündeki ilk enflasyonla mücadele politikası niteliğinde bir belge olmasına rağmen, artık sona iyiden iyiye yaklaşan Roma; son birkaç çareye daha baş vuracaktı. İmparator Konstantin de Diocletianus’un koyduğu kuralları aynen uygulayarak nispeten daha güçlü bir ekonomi yaratmıştı. Ancak Roma bununla da yetinmeyecek ve yaşamak için “Küçülme” yoluna gidecekti. Sonuçta MS 395 yılında Büyük Roma İmparatorluğu; “Doğu”  ve “Batı” olmak üzere ikiye ayrılacaktı. Ve Batı Roma İmparatorluğu MS 476’da tarih sahnesinden çekilecekti.

 

Görüldüğü üzere dünyada ilk enflasyon örneği ile başlayan bu ekonomik kriz süreci; insanlığın kurduğu gelmiş geçmiş en büyük imparatorluğun da yıkılmasına neden olmuştur.

Yaşadığımız son 150 yıllık süreçte ülkeler ve dünya geneline yayılan büyük global ekonomik krizler düşünüldüğünde (1878, 1929, 1987, 1997, 2007 ve 2008-2012)  aslında değişen pek bir şey olmadığı da görülecektir.

 

yalamanyelda@hotmail.com

 


YORUMLAR
Yorumunuz editörlerimiz tarafından incelendikten sonra yayınlanacaktır. Toplam Yorum 0 | Onay Bekleyen Yorum 0

YazıYorum
Dolar / TL kuru 11 ayın zirvesini gördü. Esasen düz mantıkla baktığınızda dolardaki yükseliş eğiliminde şaşıracak bir şey yok. Fakat ısrarlı çıkış, herkesin yüreğini ağzına getiriyor.
Diğer Yazarlar
2018’de vatandaş, belki de evim yok diye sevinecek.
Türk Siyasi hayatına yeni bir parti daha katılıyor…
Türk Silahlı Kuvvetlerine subay adayı yetiştiren toplam dört askeri liseden üçü Osmanlı Devleti döneminde, birisi de Cumhuriyet döneminde kuruldu.
Basında yer alan haberlere göre AKP İstanbul il teşkilatları, Atatürk’ün 79. ölüm yıldönümünde Anıtkabir’e ziyaret organizasyonu düzenliyorlarmış!
Evet, Fenerbahçe yönetimi bile bile lades dedi.
Yavaş yavaş kişilik değiştiriyorum; yeni kişilikler yaratma, taklit etmenin, dünyayı anlamanın ya da dünya anlaşılabilirmiş gibi yapmanın yeni tarzlarını yaratma yeteneğimle zenginleşiyorum (evrim burada olsa gerek)." diyor Pessoa..
KOBİ’ler de en önemli sorun, işletmelerin iyi yönetilememesidir.
PESCO, Avrupa’daki dengeleri ve Türkiye’nin durumunu nasıl etkileyecek?
İşlenen mühendislik sefaletlerinin sonuçlarını merak etmez misiniz?
“Her ölüm, sana olan küçük bir ölümdür. ‘Çanların kimin için çaldığını sorması için birini gönderme, onlar senin için çalıyor’. Her ölüm, senin ölümündür. Ağaçtan kuru bir yaprak düştüğünde bile, o senin ölümündür.” Osho
Şirketlerin kurumsal Check-Upları ve ihtiyaç analizlerini bilimsel temelli yapmak artık çok kolay