21.11.2017,00:12
İstanbul
Dolar
Euro
Altın
İmkb
Yatırım ekonomisi veya bir ülke nasıl batırılır?-7
252016-mazlum-coruh-213948.jpg
MAZLUMUN FİKRİ
Ülkemizin borçları neden devamlı artıyor? Deriner Barajı gerçeği..

Örnek: 2- Deriner Barajlı Santralı

5 ve 6 numaralı yazılarda Yusufeli barajlı Santralının yatırım ekonomisini incelemiş o yapının ülkeyi her yıl 2 ile 5 milyar TL arasında faiz ödemeye mahkûm ettiğini; buna karşılık barajın görev yapmadığını tekrar tekrar vurgulamıştım. Bu yazıda Deriner barajlı santralının durumunu inceleyip sizlerin aklına sunacağım.

 

Konumuza girmeden yatırım ekonomisi nedir onu bir kere daha özetleyeyim: Yatırım ekonomisi, ülke, kurum ve kuruluşların yöneticilerini karar vermeden önce yanlış yapmaktan alı koyan bir çalışmayı ifade eder. Amacı yapılacak değişikliğin, yatırımın veya yapının sahibine zenginlik yaratmasını sağlamaktır. Yani F-M>0 olmasını sağlamaktır. Bu yatırımın ömrünü tamamladığında yarattığı faydanın toplam değerinin, sebep olduğu harcama ve kayıpların toplam değerinden fazla olmasını hesaplayarak inceler. Bunun için ölçütler tanımlanmıştır. Bu ölçütlerden en kullanışlı ve en kolay olanının Mazlum Çoruh Ölçütü olduğunu yazmıştık.

 

Mazlum Çoruh Ölçütü(MÇÖ) yatırıma karar vermek için bu yatırımın yıllık net gelirini yanı Yıllık Faydayı(YF) güvenilir şekilde hesaplarsanız buradan bu yatırım için harcayacağınız kaynaklar ile kaybedecek varlıklarınızın toplamının, yani toplam maliyetin(TM) üst sınırı hesaplanabilir. Hesabı şu şekilde bir denklem kurarak yapılacağını söylüyordu:

TM<YF/(Yıllık Para Kullanma Maliyeti oranı+ Yatırımın Geri Dönüş Payının Oranı) olmalıdır.

 

Yıllık Para Kullanma Oranı, harcanan kaynakların parasal değerinin bir yıllık faizi ve masraflarını ifade eder. Yatırımın Geri Dönüş Oranı ise bu yatırımın kaç sene içinde kendisini ödeyeceğini kabul ettikse onun yıllık payın Toplam Maliyete(TM) oranını ifade ediyordu. Bu hesapları iki hal için yapmıştık: Birincisi kendi paramızla yapmak, ikincisi kamu adına borç alarak yapmak. Şimdi o hesapları Deriner Barajlı Santralı için yapalım.

 

Deriner’in Barajlı Santralı’nın yıllık net geliri, yani Yıllık Faydası(YF) ne kadar?

Önceki yazılarımda anlatmıştım, tekrar edeyim: Çoruh Enerji Planında bu barajlı santralın yılda 2,130 milyar kilo.watt.saat(KWh) enerji üreteceği iddia ediliyordu. Ama yaşananlar, bu iddianın asla gerçekleşmeyeceğini gösterdi. Şu an bu santralın yıllık üretimi 1,2-1,4 milyar kilo.watt.saat(KWh) arasında kaldı. Sebeplerini 2007 den beri devamlı haykırdım. Bu santralların iddia edilen enerjiyi üretemeyeceğini yıllarca her aklı başında yurttaşımıza, sorumlumuza, yetkilimize yazdım söyledim. Biliyordum ki bu barajda görev yapmayacak; boş kalacak; su kayıpları, kaçakları olacak. Sayın aydın; 2007 yılından bu yana bu durumu çığlık çığlığa seslendirdim. Doğrusu, bu kadar azalacağını beklemiyordum. Yaşananlar beni yanılttı; üretim çok daha fazla düştü.

 

Üretim miktarını 1,3 milyar kilo.watt.saat alırsak ve de bunun fiyatını 14,5 kuruş değil, arada iletim şirketi, kayıplar, kaçaklar ve hırsızlıklar yokmuş gibi, 22 kuruştan değerlendirirsek yıllık bürüt gelir: (1,3 milyar KWhx0,22 TL=) 286 milyon TL olacaktır. Bundan yüzde 10 işletme giderlerini düşersek yıllık net gelir YF, 257 milyon TL eder.

 

Bu gelire barajın asla katkısı yoktur. Çünkü görev yapmamaktadır. İçinde bekletecek su yoktur. İçinde yolcu kalmayan otelin gelirinden değil, sadece giderinden bahsedilir. Eğer baraj yapılmasaydı sadece santral yapılsaydı aynı miktarda sudan daha fazla elektrik enerjisi üretilirdi. Bu barajlı santralın üretimi, sadece santralın kapasitesinin yarısıyla üretilebilir. Baraj, sadece zarar vermek, ülkeye diz çöktürmek için yapılmıştır.

 

Deriner’in toplam maliyeti kaç lirayı geçmemelidir?

Yine iki hal için hesaplayalım:

a.       Bankada paramız var ve %5 reel faiz alıyoruz. Para kullanma maliyetimiz, (0,05+0,01=) 0,06 olur. Ve bu barajlı santralın ömrü 40 yıl; yanı geriye dönüş payı(100/40=2,5) %2,5.  Bu durumda toplam maliyetTM,<[257 000 000/((0,06+0,025)]=3 024 000 000 TL’yi geçmemesi gerekir.

b.      Paramız yok; borç alarak yapıyoruz. Bulduğumuz paranın yıllık reel faizi %8, para kullanma maliyetimiz %9,5 oluyor; bu barajlı santralın ömrü 50 yıl, yani geri dönüş payı %2. Bu durumda toplam maliyet TM,<[257 000 000/(0,095+0,02)]= 2 235 000 000 TL’yi, asla ve asla, geçmemelidir.

Toplam maliyet TM, bu rakamlara aşağıdan yaklaşırsa alarm zillerinin çalması gerekir. Bu rakamları geçerse siz artık iflah olmazsınız. Bu proje sebebiyle de borçlarınız devamlı artacaktır. Ekonomik tetikçilerin oyununa geldiniz demektir.

 

Eğer bankamızda paramız var ve bankamızın verdiği faiz bizi tatmin etmiyorsa o parayla yatırım yapmamız doğaldır. Hem başka yararları olacaktır. Bu durumda yapacağımız yatırım için biraz daha rahat davranabiliyoruz. Çünkü burada kullandığımız para kendi paramızdır ve boğazımızı sıkan kimse yoktur. Eğer biz borç alarak yatırım yapacaksak burada rahatlık değil sıkıntı vardır. Ayrıca geleceğimiz risk altındadır; dikkatli olmalıyız. Bu hesapların ilk elden bize söyledikleri budur. Bu rakamlar ortada iken Deriner Barajlı Santralını kaça mal ettik ona bakalım.

 

Deriner Barajlı Santralı, bu ülkeye kaça mal oldu?

Sayın aydın; bu barajlı santral üzerinde Yusufeli Barajlı Santralı kadar olmasa da üzerinde 2006 yılından itibaren çalıştım. 2009 yayımlanan Çoruh Enerji Planını eleştiren‘Kusursuz Enerji(!) Planı’ adlı kitabımda bu yatırımın maliyetini,10,988 milyar USD + Kayıplar olarak bulmuştum. (sayfa. 74) Bu rakam gerçeğe çok yakın bir rakamdır; çünkü bu yapı, 2013 yılının sonunda işletmeye açıldı. Şimdiye kadar bana ulaşan, ulaştığım bilgiler, yaşananlardı. Sonuç, korktuğumuzdan, haykırdığımızdan çok daha kötü idi.

 

11 milyar USD dolar kurunu 3 TL olarak alırsak 33 Milyar TL olarak karşımıza çıkar. Rakamlar akıl almaz seviyelere çıkınca insan aklı olaydan uzaklaşıyor. O hesapta sadece yapımcıya ödenen keş parayı göz önüne alsak bile sonuç, para kullanma maliyetiyle beraber işletmeye alındığında 6 milyar USD’nin yani 18 milyar TL’nin üstüne çıkmaktadır. Bu rakam haricinde 8 kümede topladığımız maliyet kalemleri var. Ayrıca Kayıplar topluluğu, Çoruh Enerji Planın 2. Büyük felâketini göstermektedir. Çoruh vadisinin en önemli köylerini ortadan kaldırmış, en değerli zeytinliklerini yok edilmiştir.

 

En az 7 bin kişi yerinden yurdundan edilmiştir. Bu kadar kişinin yer değiştirmesinden dolayı kamuya düşen görevin bedeli kişi başına 200 bin USD olur. Bunun Türk Lirası karşılığı, 4,2 milyar Tldir. Diğer maliyet kalemleriyle sizi meşgul etmeyeyim.

 

Bu yatırım, ülkemize her yıl ne kadar yük bindiriyor?

Bir yatırımın parayla ölçülebilen ve parayla ödenen maliyeti, eğer, 33 milyar TL+K ise bunun ülkeye yüklediği yük, bir yılda en az 3 milyar TL+k olacaktır.(K, kayıpların toplamını; k ise yıllık payını ifade etmektedir.) Eğer bu yatırımın parayla ölçülebilen maliyeti sadece(!) 18 milyar TL+ oluyorsa bu yatırımın ülkenin sırtına yüklediği yük her yıl en az 1,8 milyar TL+ olacaktır. Bu durumda kayıplar ve diğer maliyet kümeleri yok sayılıyor demektir.

 

Şimdi akıl ve vicdan sahiplerine soralım. Yıllık Fayda 257 milyon TL, getirdiği yük. 1,8 Milyar TL, gerçekte ise 3milyar TL +k olmaktadır bu yatırım refah mı yaratır borç mu yaratır? “Bir kere daha, ülkenin borçlarının neden arttığını, anlatabildim mi?”

 

Aradaki farkı bu devlet, bu millet, ya her yıl yarattığı artık değerlerle, ya başka varlıklarını veya geleceğini satarak ödüyor. Dünya kalkınırken biz ise kalkınma rakamlarıyla sadece uyutuluyoruz. Ekonomik Tetikçiler de yanda oturup keyifle seyrediyorlar. Onların amacı geliri giderinden az olan yatırımları yaptırmaktı. Başarılarıyla (!) gurur duymaları doğaldır. Bu durumda kendini aydın sayan yurttaşlar ne yapmalıdırlar? Ya benim yaptığım hesabı çürütmelidirler veya ilgililerden, sorumlulardan hesap sormalıdırlar. Üstelik bu baraj görev yapmıyor; çevreye büyük felâket yaşatıyor.Ve bu ülkenin yönetimine yemin billah ederek gelen Y.Müh. Prof. Dr., bu barajlı santralı millete mühendislik harikası diye satıyor. Bir yapının mühendislik yapısı olması için önce faydasının maliyetinden çok fazla ve çevreye zarar vermemesi gerekir. Mühendislik yemini bunu der; ahlakı da bunu gerektirir.

 

Bu santral, elektriğin kilo.watt.saat’(KWh)ını kaça mal ediyor?

Sayın aydın; bu santralın ürettiği elektriğin 1 KWh’ı başına sadece yatırımın parasal maliyetini hemen hesaplayalım. Bir yılda getirdiği yük, yukarıda hesaplamıştım, 3 milyar TL+k olduğuna göre; elektriğin birim maliyetine gelen pay, bu yükün yıllık üretme bölünmesiyle bulunacaktır. Yani, [(3 milyar TL+k )/1,3 milyar KWh=] 3TL olacaktır. Biz, bu paranın sadece 22 kuruşunu fatura ile ödüyoruz. Geri kalan kısmı, arka cebimizden iç cebimizden alınıyor. Geleceğimiz satılarak borç alarak ödüyoruz. Geri kalanını da yaşam standartlarımızı, gıdamızın niteliğini düşürerek sağlığımızdan vererek ödüyoruz.

 

Siz isterseniz maliyeti, sadece ‘yapımcıya ödenen para’ olarak kabul edin- ki böyle bir maliyet hesabını, ancak kör, gafil, cahil, aklı yetmez ve ya hain bir yöneticinin peşinden gidenler yutabilir- o takdirde sadece yapımcıya ödenen paraların yıllık faizinin 1 KWh te bindireceği yük 1,5TL olacaktır. Maliyetin diğer ayağı kayıpların ve diğer bileşenlerinin getireceği yükü nereden karşılayacağız?Onlar “Ya Allaaahh!..Bismillaaah!..” diyenlerin babalarının çiftliğinin ürünlerini satarak karşılanacaktır her halde.

 

Peki, “Ben aydınım” diyenler neredeler?

Böyle bir yatırım, neden her fırsatta, iletişim ortamında, siyasilerin dillerinde, göklere çıkarılıyor? Millet düşünmesin diye… Bu santralın her yıl ürettiği enerjinin hesabını veren var mı? Peki, hesabını soran var mı? O da yok. Hesabını sormayanlara ‘aydın yurttaş’ denebilir mi? Böyle yatırımların altına imza atanların sıfatı ne olmalıdır?

 

Gelecek yazıda, Borçka ve Muratlı barajlı santrallarının encamını konuşacağım; bağışlayınız, yazacağım.

 

Eleştirileriniz başımın üstünedir.

Yurttaş Mazlum Çoruh – İnş. Müh. Naci Özen  

mazlumcoruh@gmail.com

 


YORUMLAR
Yorumunuz editörlerimiz tarafından incelendikten sonra yayınlanacaktır. Toplam Yorum 0 | Onay Bekleyen Yorum 0

Yazarın Diğer Yazıları
YazıYorum
Dolar / TL kuru 11 ayın zirvesini gördü. Esasen düz mantıkla baktığınızda dolardaki yükseliş eğiliminde şaşıracak bir şey yok. Fakat ısrarlı çıkış, herkesin yüreğini ağzına getiriyor.
Diğer Yazarlar
2018’de vatandaş, belki de evim yok diye sevinecek.
Türk Siyasi hayatına yeni bir parti daha katılıyor…
Türk Silahlı Kuvvetlerine subay adayı yetiştiren toplam dört askeri liseden üçü Osmanlı Devleti döneminde, birisi de Cumhuriyet döneminde kuruldu.
Basında yer alan haberlere göre AKP İstanbul il teşkilatları, Atatürk’ün 79. ölüm yıldönümünde Anıtkabir’e ziyaret organizasyonu düzenliyorlarmış!
Evet, Fenerbahçe yönetimi bile bile lades dedi.
Yavaş yavaş kişilik değiştiriyorum; yeni kişilikler yaratma, taklit etmenin, dünyayı anlamanın ya da dünya anlaşılabilirmiş gibi yapmanın yeni tarzlarını yaratma yeteneğimle zenginleşiyorum (evrim burada olsa gerek)." diyor Pessoa..
KOBİ’ler de en önemli sorun, işletmelerin iyi yönetilememesidir.
PESCO, Avrupa’daki dengeleri ve Türkiye’nin durumunu nasıl etkileyecek?
İşlenen mühendislik sefaletlerinin sonuçlarını merak etmez misiniz?
“Her ölüm, sana olan küçük bir ölümdür. ‘Çanların kimin için çaldığını sorması için birini gönderme, onlar senin için çalıyor’. Her ölüm, senin ölümündür. Ağaçtan kuru bir yaprak düştüğünde bile, o senin ölümündür.” Osho
Şirketlerin kurumsal Check-Upları ve ihtiyaç analizlerini bilimsel temelli yapmak artık çok kolay